Tulai i politics dinmun tawh kisai in enleng NLD, ZNC le CRPP member party teng i dinmun pen, abei dekdek le aigamh ta ding asa tampi om hi leh kilawm hi. A ZNC le NLD mahmah te nangawn in amau le amau kisa phial le uh kilawm hi. Tua ahihmanin bangmah i lemlawh loh sangin, aguh bilbok khat bek i pet kha phial zong, Thein Sein khawdo annkuang va um mengmeng dih ni, cih ngaihsutna in Zogam dung le vai haawt hi leh kilawm hi.
Hihbanga ngaihsuna omte a dik taktak mah hiam? cih pen i kantel hong kul ta cih ding ahihi.
Tua banga i kancianna ah,
1. Zomi sung dinmun.
2. Kawlgam dinmun.
3. Leitung dinmun.
Cihte siksan in i kancian ding hi.
.
Zomi National Congress-ZNC cih pen a N le C sangin, a Z-Zomi tawh mipi te'n 1990 kiteelna ah minam party taktak a ngaihsun in tha na pia uh ahihi. Tua banah Zomi Tanvo ahi Kitualvaihawmna ( Self-determination) le Liangko Kikimna ( Equality) hong champion pih sawnsawn ciang un, tuni a minam tanga ding thei hong suak uh ahihi. Abeisa hunin tualsung politics tuamtuam le thudang tuamtuamte hangin a support lo khenkhat om napi in, adiakin Gungal (West) mipi te thapiakna tawh MP mun 2 hong ngah zo uh ahihi.
1990 kiteelna pen Myanmar Army in 8888 mipi lungphonate tui tawh buakmit pakna in zang bek in, thuneihna hong piak taktak sawm loh ciangin, ZNC le NLD a kipan teelcing party te hong val uh ahihi. Tua bek thamlo in Myanmar Army in mat le hen, thah le suam hong thuah sawnsawn ciangin, 1990 kitellna lut nuam a ki register party 200 valte, thebetkhiat bangin hong manggai uh ahihi.
Ahizongin NLD in mipi mandate mah lenkip a hong pang tentan ciangin, NLD pen leitung le Myanmar Army in nelhsiah le kitheih mawh bawl ding hong hi theilo in, NLD nungta suak cih ding ahihi.
1994 UNO khawmpi ah Kawlgam buaina pen Kawlte, Mualmite le Galkapte kiho khawm unla na buainate maisak un, ci in UNO in thu hong khensat sak tak ciangin, NLD le MA kikal ah mualmite kituhna hong piang ahi hi.
MA in mualgam galkap ahi KIA,MNSP, SSA, UWSA a kipan Mualgam kipawlna tuamtuamte kilemna bawl pih samsam in, Politics pen National Convention ( Amyotha Nyilakhan) ah genkhawm ding hihang acih ciangin, mualgam teng hong ngah in acianlai KNU nangawn 1995 kumin hong kiphelkham ahihi.
Hibanga MA in Mualgam teng hong zol zawh ciangin, NLD pen politics ah hong meigong mahmah a lei kidenna dektak hi.
Gamnuai kipawlna KNU zong hongbuai sim mahmah ahihi. KNU nangawn MA tawh hong kiho man uh hi. KNU in MA tawh ceasefire lamawk hi leh Kawlgam politics ah MA agualzo hong suak mawk ding ahihmanin, KNU pen MA tawh ceasefire alakloh nangin kipawlna dangte ahi ZRO sunga Zoheisa cadrete, CNF, CNLD,ABSDF le adangdang tengin kikho huan hi.
Tuamah bangin gamsung ah zong a meigong gawp NLD in zong, nidanga uivak a zong asim loh uh ZNC leh mualmi party te ngai pan uh ahihi. Ahizongin mualmi party tampi te'n kithuah pih ngamlo in, Panglong Thuciam na zuih ding uh leh kithuah ni, cih tawh ZNC, SNLD, MNDF le ALD te'n na kithuahpih ngam bek uh uh hi. Tua pan CRPP hong piangkhia hi. CRPP ah ZNC hong kihel ngam a kipanin, ZNC member hi ngeilo Zomi nationalist le democrat tampi in ZNC hong support uh hi.
Tuabang hunlaitak mah in gamnuai pan zong KNU le party neuneu teng zong, Karen gam Maetharaw Htah ah kikaikhawmin Federal Constition tawh kivaipuak ding hi ci in kithukimna nei uh hi, tua pen Maetharaw Htah Declaration kici hi. Tua Maetharaw Htah Declaration ah Belpawlgam pan inntuan khuan zong kigelh ahihi.
Hibanga gamnuaimite thusuak ahi " Maetharawhtah Declaration" pen akipulak phetin Aung San Suu Kyi in " Maetharawhtah Declaration pen sit neilo in ka pomkip hi." ci in leitung theih a hong tangko khia ahihi. Ataktak ah gamsunga ki register party khatin gamnuaimite declaration khat panpih khuan omlo ahihi. Tua theipipi mahmah in kitaaksam lua ahihman a Aung San Suu Kyi in tangko khia ahihi.
Hibang thu hong om zawh ciangin gamsung gampua ah Kawl le Mualmi kithuahkhawm taktak theihna le ki-uitui na hong om thei pan ahihi. Asawtlo in NLD makaih in CRPP hong piangkhia in UNO nangawn in theihpih thu tangko hi. Gamnuai ah zong mualmi teng ENC ci in kikhaikhawmin kidinga, tua a kipan KIO, NMSP le mualgam galkapte zong gamnuailam ah hong lungleng kik uh ahihi.
CRPP le ENC hong piangkhiat ciangin MA zong hong beidong mahmah a, National Convention tawh bumleh hong sawm ahihi. NCpen NLD in nuaksan ahihmanin tua balance dingin Ceasefire ( Nyeinchanyay aphuaih) te guangin khawmpi hong sam kik uh hi. Ahizongin NC ah Ceasefire pawl 13 kipawl a Federal Thusu'n aneih uh MA in pomlo ahihmanin, Caesefire Group teng tawh a uitui uh hong buaksuah leuleu uh hi.
NC ah a uitui uh hong buaksuah uh ahihmanin, mikhempeuh MA langpang dinga hong kithawi ciangun , lau mahmah uh a 2008 constition pen Nargis Tuihuail nuaipi ah hong kipsak samsam uh a, 2010 kiteelna hong bawl daidai uh ahihi. Tua 2010 kiteelna ah amau le amau hong kizo sak in USDP min tawh pheituam suahin hong ding genggang leuleu uh hi.
2010 kiteelna tawh leitung pompihna hong laksawm uh a leh, leitung in pompihlo ahihmanin tukum 2011 ciang hong buai mahmah uh ahihi.
2011 a hong buaina uh pen banghiam cih leh USA le European Union-Eu te'n democracy kumpi a apompih lohna uh leh, MAte kumtampi akinamtak zawh nang vua kisam sumbulte a ki Khaktanna (Sanction) pen kilakhia tuanlo hi. Tua khaktanna ( Sanction) beisak theih nang pen Asean Chairman ngah in, tua pan diangkhia thei dinga ki lamen uh ahihmanin, Asean chairman 2014 angah theih nang uh nakpi in pan hong la uh ahihi.
Asean Chairman dinmun pen Asean gam teng in a deihdeih uh teelkhuan nei uh ahihi. Ahizongin Asean pen akhangtoh theih nangin leitung gam tuamtuam le kipawlna tuamtuam tawh akihtuah den uh kul hi. Asean +3 , Ueropean- Asean khawmpi, US- Asean khawmpi cih bang bawlkhawm in khangtoh nang vaihawm khawmkhawm uh ahihi.
Tuabanga vaihawmkhawmna ah Asean lampan Myanmar hong kihel ciangin, democracy gam liante in Asean pen gimneih leh kih thuah uh hi. Myanmar akihel leh khawmpi phiat ding cih bangin nuaksawm pahpah uh hi. Adaikin USA le EU bangin Myanmar pen kih mahmah uh hi. US le EU pen Asean gamte a ding in market muanhuai pen ahihmanin, EU le US pen Asean member te'n khahsuah ngamlo uh ahihi.
Tua banga Myanmar pen Asean a dinga Jonah hong bat ciangin, Asean gamte in Myanmar Jonah pen ngiiksim pahpah uh hi. Tua leitung i gimneihna le Aseante ngiiksimna te abei theih nang a 2008 constition le 2010 kiteelna hong bawl uh ahihi
Ahizongin i gensa mah bangin 2010 kiteelna in 1990 kiteelna bumleh zolo hi.
2010 USDP kumpi in vaikhatpeuh ahawm ciangin NLD le ZNC te'n bang gen uh hiam? cih pen leitung in na bildawh kawm den ahihmanin, USDP adeih banga hong gamtang theilo suak hi.
Tua ahihmanin NLD le ZNC in power ( Tha) khat nei veve lai uh cih ding ahihi.Tua NLD leh ZNC in mipi le leitung bildawhna a ngah uh pen, Myanmar Army in that nuam vilvel ahihi. Tua ahihmanin Myanmar Army/USDP daaihuang sungah khumsawm tentan niloh uh ahihi. Tua thaang sungah alutnop theihtheih nang un, nidanga abawl ngeiloh uh mitphial lian pipi te lak ziahziah uh ahihi.
Tua mitphialte um kha in NLD le ZNC hong lut kha uh hi leh, numei galzo mah bangin leitung ah hong kiko ding uh a, leitung in zong USDP/Ma kumpi hong pom ding uh ahihi. Leitungin hong pompih khin leh anungciang henkol kisut kik ding hong baih hetlo ding ahihi. Banghanghiam cih leh tulai tak leitungbup ah sumbawl paibawlna kiam in mipi so uh a, gam khempeuh amau a tekin buai mahmah tauh hi. Tua ahihmanin Kawlgam thu kuamah in hong kin nawnlo ding ahihi.
Atunga i gen deudeute mah bangin NLD le ZNC in muh theihloh power khat tawi uh a, tua pen mipi in i theih ding kisam ahihi. Adiakin NLD le ZNC te beek in a power tawi uh hong kitheih ding uh thupi ahihi.
Tua mipi mandate taktak pan a hong piangkhia power nusia a, Myanmar Army tawh hong kipawl uh leh lah Pu Tuh Wai le Pu Zozam te i UDP le CNP daan a ngaihsun theih hi lel ahihi.
Tua ahih leh NLD le ZNC in bang sem ding hiam? cih dotna khat hong dawk masa pah a, tua pen Journalist Luduh Sein Win kampau lehzat kik leng " 2010 USDP Kumpi Tuh pen khanahnge ( Themvei cik) khat gawt bawl laileng, leitungin pompihlo dinga, tua a pompih loh a kipan in anini in hong hingkiam ding uh ahihi, ci in tha i kipia nuam ahihi. Tutunga pen khanahgyi hilo in khanahnge hi a sawt nawnlo ding uh hi.
Atawpna ah laigelhpa nang e leh hong kipan ve ? ci in hong kilehdot thei thu khat zong om leuleu hi, tua dotna pen atomin " Kei pen 1990 kum a vote tawh kiteel mipi mandate tawi bieubiau palai le makai khat hilo hing" ci a dawn kik mai kul ahihi.