Showing posts with label History. Show all posts
Showing posts with label History. Show all posts

Sunday, October 25, 2015

2010 Kawlngian

2010 kiteelma hong om madeuh in Kawlgalkap ulian khat Zogam ah hong zin saisai in, Tedim ah biakna makai teng sam khawm hi.

Zingsanglam hi a na zing niangtui man ding uh ci in Ks.60,000 tek piasuk pak hi.

Tualak a kihel kha Father Go Lian in Zonet a a gen kikna ah, tuzing eipawl zingtha tung peuhmah ei, ci in ka nui ngeingai uh ci hi.

Zomi society pen biakna nasem te'n control uh ahihmanin 2010 kiteelna ah USDP in baihtak in zo ziau hi.

Biakna nasem te'n a campaign sak cihbang hituanlo a, lungkim suksak pak ziau in, alangpang dinga pausaklo dinga koih uh ahihi. Mukhum man.

Tukum pen 2010 kumsangin sum nakzat zaw lai uh hi.

Kawlngian silah zeel kei ni.

Image: iNewsGuyana

Monday, December 16, 2013

Zomi Quiz 2014


Hih anuai a khitang bangzah man hiam ? na upmawh hong gen in comment ah. January 01, 2014 kumthak ni ciangin aman zah taktak gen khia ni. Nang upmawh zah tawh kituak hiam cih tua ciangin en kik ni.


Wednesday, August 22, 2012

Tg. Chin Sian Thang' Federal Thusu'n ( 1961)


1961 kumin Taunggyi Khawpi ah Mualgam ahi Zogam, Shan, Kachin, Karenni leh Kawl hilo minam teng kikaikhawmin, zingvai hawmna lianpi khat om ngei a,  tua pen Taungyi Conference ci in tangthu ah kiciamteh hi.


View Larger Map

Tua khawmpi ngimna pen mualgam teng lawngkhat kisuah a, Union of Burma Constitution ( 1947) pen Federal Constitution taktak a puahpha ding (Constitutional Amendment), ahih kei leh Federal Constitution thak liklek khat gelh ding cih thu ahihi.

Zomi leh Zogam tangin Chin National Organisation- CNO Chairman Pu Mang Tung Nung, Union Chin Affairs Minister  Pu Za Hre Lian, Matupi MP Pu Mang Tling leh Pu Chin Sian Thang, Chairman, Hill Chin Student Union- HCSU  te kihel thei uh hi. Mi nga pha uh in adang khat min ka mangngilh ta ahihi. Record ah Za Hre Lian pen Zo palaite tawh ton nuamlo in, Observer avil dinga  kuan  Kawl palaite tawh, hong nung tu'n khawm sese ci hi.

Ani masa hun hongna ah Zomi leh Zogam tangin CNO lutangpi Pu Mang Tung Nung in thugen a, Zomi leh Zogam in Federal Union taktak a, Constitution bawlkik dingin thusung hi. Tua khit ciangin Pu Za Hre Lian in thugenna nei a, tuamun ah Federal Union pen, kideih mah hi, ahihhangin damdam khawnung neih lel  ding hi ci hi.

Akik a Pu Mang Tung Nung thugen ding ciangin aman genlo a, Hill Chin Student Union lutangpi lah ahi, Law sin lah ahi Pu Chin Sian Thang gensak hi. Tua hun a Pu Chin Sian Thang gennate akammal leikiat lianlian ahihloh hangin, a thu tuuiciik anuai  bang ahihi..


  1. Ko Zomi leh Zogam pen British hunma leh Burma tawh kipawl ma in, INDEPENDENT ( A record ah  Lutmyaukyay cilo in, Lutlatyay ci in kigelh hi) ) gam khat ka hi uh hi.
  2. Kachin  Ukpi Duwa Zau Lum gen mah bangin, British leh Burma hun ma Independent Zogam in ka om lai un puanmah kisilh uh a, tu a ka nek uh annte mah kane uh hi.Tua ahihmanin ko leh ko khe tunga dingzo sa ka hi uh hi. Tua ahihmanin Kawl te'n no le no ding zolo ding hong cih uh pen, tu a ka puansilh uh leh annekte hong simmawh ( Sawkar) sakna uh ahihi.
  3. Chin Affairs Minister Pu Za Hre Lian in Federal Constitution deih napi, damdam awlawl a, nung hih ding acih pen, tulaitak amah U Nu piak minister khat dinmun ahihman a, tuaci pau ahihi.
  4. Tua ahihmanin Federal Union taktak ahih theih nang a, Shan makaite thusung ahi Belpawl Thusu'n pen Zomi leh Zogam palai te'n zong ka thukim uh hi.


Atunga thu teng pen Taunggyi Conference Meeting Record pan a,  Zomi leh Zogam palaite thusu'nte a tuuiciik kila ahihi. Taunggyi Conference pen tua hunlai a khangthak Tg. Chin Sian Thang politics ah hong kipat khiatna ahihi.

Tua Taung Gyi Conference panin Upper House kici Innpi tungnung ah Palai kikim neih ding leh, Innpi Dawl 2 te thuneihna kikim neih ding cih bulphuh in, Kawlmang kiangah thusung ding ci in kithukim uh hi.  








Thursday, November 3, 2011

Shan Tangthu


Shan tangthu tawh kisai leitungbup theihpih dinga abawl uh, Path To Freedom of Shan State kici video documentary ahihi.


Kachin pastor khat in Zomi-Kachin unau ci

Tongsan Media gelhna ah Kachin Pastor khat in Zomi-Kachin pen unau khat hi in, Zomite a u zaw, Kachinte anau zaw hi in, anau Kachinte nusia in a u Zomite te'n Zogam zuan san uh ci in, hih pastorpa in gen hi.

Tuesday, July 19, 2011

Ngo Ngin Ngal cikciang tung ding hiam?

Khatvei 2001 kiim pawl lai in, Zomi Revolutionary Army  trainning phualpi khat ah, Zogamgalkap paltan sinlaite political class piak lai ZNC le ZORO makailui Pu Thang Khan Gin ( Zokhankhual) tawh buuk khat ah, hun awl sung ka holim khawm uh hi. Thucin thutang gen in ka omlaitak uh, ZRO General Secretary le Defence Secretary alenkhawm Pu D. Kam Suan Thang zong a class zo in, hong paito a mi 3 kipha in holimna bang hong sang tektek in, sual ah bang ciangkang tawh giit kawm in ka luum khengkhang  uh ahihi. Tua tungtang in Pu Thang Khan Gin in Zomi History lam, Pu Kam Suan Thang in Rules and Regulation lam, ke'n Mobilization lam vaipuak kala uh ahihi.

Hih banga hunawl kal a homlim kawmin, ka thugen uh thukawng hong kihei in, ZNC le ZORO lam hong kihei hi. Keizong Pu Gin ZNC le ZORO pen abulpan kipan, tuni dongmah atheician pen lai na hihciang, ZNC le ZORO pen India kumpi in hong huh ding citah, bangdia tuavai bei ahia? kachih le, ZNC hong hatciangin i policy pen Burma nuai a Zogam lak ding himawk ahihciangin, ZNC president ding pen Chin State lam pan hileh ci in, ngaihsunna hong om in Thailand a om Pu Mang Khan Pau makai dingin kideih hi, tua thu hong om ciangin Pu Gogin in amun awnnuam pha mello hi. Anung sawtpek ciang nangawn in ZNC president mah kici lailai in, Pu Gogin asih ciang " ZNC Rest In Peace" ci in asinglamteh ah gelh theih phial ahihi, ci in ciamnuih le cihtak in gen hi.

Tua khit ciangin India kumpi tawh kizomna kibawl toto hi. Tualaitak in Rajiv Gandhi pen India prime minister  hi. Rajiv Gandhi pen Delhi a student makai kahih lai a, amah zong student makai khat hingei ahihi.
Palai tawh kihona tungtawn in India kumpi tawh kiho ding hun hong tung ciangin,  Rajiv in tulaitak parliament khawmpi khat nei ung in, parliament varandah ah nangak un khawmpi zawh ciang kihoni hong ci hi. Rajiv khawmpi zo hong pusuah a ko hong muh ciangin akhut hong van in  office ah lutsuak hi, tuaciangin Pu Gogin in hong hopih ning ci a eilah hong sam kei si e, ci in a office lut phei ngamlo niloh hi, ci hi.

Pu Thang Khan Gin genna ah tua Zogam thu pen thusel ahihmanin, mite theihloh dinga ki iim hi a, Rajiv in akhut hong van pen, kong thei hi cihna hi a  office ah zuih phei pah ding hi in, Pu Gogin in singtang lungsim tawh maingallo a hong lutpih ngamlo ci hi. Tua a kipan in Indian Prime Minister tawh kihona eilam pan kikhahsuah kha hi, ci hi.

Tua hunlai 1989-90-91 in India kumpi in Zomi le Zogam vai bek hilo in, Burma vai himhim ah mipi lam open a, agup laitak ahihi. Hibanga Indian Prime Minister tawh vaigeel nang hong kipelh a kipan, lungzingna tampi hong tung in ki kianiam hiaihiai hi, ci in Pu Thang Khan Gin in gen hi.

Pu Thang Khan Gin tawh hibanga holim kawmkawm laitak, Pu Kam Suan Thang kiangah Pa Suan ZNC pen na hat mahmah ngei hi a, Paite te'n support nuamlo akici pen banghanghiam kacih le, Pu Kam Suan Thang in Paite te'n aki support lo hi kei tampi mah lut uh, ZNC makaipi khat ahi Pu Lal Neih Thang zong Paite ahihi, Pu Gogin in mipi mai ah speech le campaign aneih cianga " Zo dihtak ka hi" a kicih tuan sese denkei pen mi  tampi in zakdahhuai kisa hi, cih dan in hong dawng hi. acihnopna ah Zo/Zomi cih pen akineisak tuam om ding ih hih le, no bang kisa tuan na hi uh hiam? cih lungsim piangsak hileh kilawm hi.

Tua khit ciangin holim kawmkawm in, ahih le ZNC in Zogam le Zomi gawmkhawm kik ding ci'n zaipi gen uh cin a, Manipur election politics ah banghanga hong kia mawk na hi uh hiam? ka cih le, Pu Thang Khan Gin in India tawh vai lah hong mumal nawnlo, ZNC le ZORO lah ma bing pian tain tavai ding dinmun ah ka omlaitak, ka nuntakna a kanialzawh ngeiloh ding khat in  Election ah contest inla na maban zuun in, hong ci in election politics ah hong kiheikhia ka hihi, tua pen mitampi tunga kagen hilo hi hong ci hi. Zoheisa pawl Lamka lam ka paicil  lam khong un lawmte khong in akamnam uh ciang, Pu Thang Khan Gin na ci gawpgawp thei uh hihtuak hi, aman zong asungthu aciamteh thei ding ci a honggenkhia dan ahihi.

Tuahun sung mah in Pu Thang Khan Gin kiangah  " Zomi" cih pen, akoi pan a hong sawkkhia na hiam? kacih le,
ka M.Phil ( Ph.D tawh kikim kici) paper dinga " Chin Minam" sulkanna kabawlbawl le Zomi hongsuakkhia ahihi, ci hi. Acihnopna ah "Chin" cih minam i bulpi ka zongzong le Zomi nahi mawk ci hile kilawm hi.

Tua sanglai dinga na kankhiat bel hivencin, bang dia a movement ah luletaw theilo liangin, hong kipei ta dihdih na hiam? ka cih le, ko hunlai in India ah University thupi penpen nih om in, tuate Jewaharlal Nehru University-JNU le Delhi University-DU te ahihi.

JNU pen politics le revolution vai pian in, India a politician le activist tamzaw zong JNU  pan vive a suakhia ahihi. D.U pen kumpi nasem Beurocrat zalian pipi tampite kivulh khiatna ahihi. JNU te'n D.U te pen mi sawltak Beurocrat dingte ci in ka ciamnuih theizel vua, D.U te'n JNU te pen " Armchair Revolutionary"  tutmun a revolution semte ci in hong ciamnuih uh ci hi.

Ko pen JNU a kah hi in ki revolutionary sinsen den pian in, tua huhau mah in JNU a kah Zosuan siamsin mi 5 pen Zomi le Zogam a ding khantawn sem ding ci in ko tumtak in commitment kabawl uh hi. Aminte uh hong gen napi'n kamangngilhta a Pu Thang Khan Gin le Kuki Innpi Chairman lui Pu Gen Gou Khup bel kaciamteh theilai ahihi. Pu Thang Khan Gin in hong genzawmna ah, China le Russia makaite hong paiciang bang kavaidawn keei uh in, leitungbup sangnaupangte khong tawh zong kakizawm uh ci hi.


Pu Thang Khan Gin in agenzomna ah,siamsin  azawh uh ciang  ZNC le ZORO ah kibual suakin, kilawhcing dektak man hi, ci hi.

Tulai (2000 kiim) a  Kuki gamnuaimi KNA, KNF makai atamzaw zong ZNC/ZORO volunteer ZRV lui vive hi, maban hong kicianloh cianga, tua banga ki khenthang ki hihi, ci in gen hi.

Pu Thang Khan Gin pen ciamnuih khong zong asiam mawhlo khat hi in, ciamnuih tawh helh zel thutak genzel in, zaknop peuhmah dihzen hi.

Pu Kam Suan Thang thu khat  dong a " Newspaper a Pu Gogin tawh lai nong kisuah pen uh abangci hiam?" acih le, tua pen Khuga Dam Project tawh kisai hi in, sum negu ci a hong kingawh in tangvalte'n hong theikhial ding uh kilau a newspaper a ka dawnkik ahihi, ci hi. Tua laitak Chin State bekbek pan zong tangval sinsen 400 bang hong lut in lauhuai mahmah ci hi. ( Hihthu bel detail in gelhdah ni)

Pu Kam Suan dotna hiam kei dotna hiam theinawn kei ing in, hong gen khat bel ZORO 1989 kum Champhai a khawmpi kibawlna ah " Zo" kicilo in " Zomi" kici hi, tua pen ciamteh den ding ahihi, ci hi.

Pu Thang Khan Gin in 1989 kum a Champhai a naungek 2 piang lak ah, khat pen Pu Arthangmawia le Pu Ro Za Thang te pata in naupuan tawh pua in Geneva zatopi ah kum khat khatvei ava kivelvel sak uh hangin, tudong  dam thei mahmah  loin zawngkhal lai hi ci in hong gen a ka nui zuahzuah uh hi. Khenkhat in " Zo" ci in modified in tua pen diklo in ZRO te'n "Zomi" mah paipih suak le uh cin original hi zaw hi ci hi.  ZORO legacy zomsuak hizaw cihna hileh kilawm hi.

ZNC/ZORO makai Pu Thang Khan Gin le ZRO/ZRA makai Pu Kam Suan Thang tawh hun khat lai a, kithuahkhawmna a Zomi History a ciamteh huai thu khenkhat holim khaknate, record dinga kigelhkik ahihi. Tangpi tangta lak a a gen kholloh uh thute tampi kihel hi. Lai tawh i ciamteh zel kei le, athei omnawnlo in anungciang ziau thu in nelhsiah thei ahihman a ka theihlai teng kong gelh ahihi.

Pu Thang Khan Gin le Pu Kam Suan Thang te tuni in dam sinsen lai uh a, amau zong mipi theihuai ciangciang laigelhkhia zel le uh ciamteh huai thu tampi om ding ahihi. Anih vua English lam pakta zaw pian un, English tawh hong gelh le uh, ei mipi te'n  na mangkhiat leng zong zaknop veve lai thei ahihi.

Thukhupna ah kaphawklai khat hong gelh leng, ZNC/ZORO te minthang law mahmah, India Kumpi in zong panpih ding ci sawnsawn lai ahihmanin, mipi in zong tha ngah mahmah a na kigalging keei uh hihtuak hi.

Pu Thang Khan Gin in agenna bang ah, Mizoram a Ngur le Vapar khua lamte bang pai leng,
papi te'n " NGO NGIN NGAL cik ciang tung ding ahiam?  ci'n hong dong uh hi, ci in hong gen a ka khawnung nuih ngeingai uh ahihi.


Saturday, May 21, 2011

ZOMI, ZOGAM, ZOPAU.


Na Telescope Lehtawi ken.

Khatvei minam itmahmah hiding a kilawm khattawh ka kiho uh hi. Zomi State nget ding hong kuppih hi. Ama Zomi cihpen hong sutsuksuk ciangin, kei-a tawh hong kikaak tektek hi. Kei Zomi cihte pen koimun koimun a omzongin, tuibuuk teep khempeuh huamkim hi. Zomin puangei khempeuh huam kim hi. Leitang teenna kibang khempeuh huamkim hi. Ama genbanglianin piangmawk leh kei nangawn Zomi a suaklah dektak kahi hi. Minam iit cih hangin khatleh khat muhna kibang hetlo mawk hi. Khatveivei mipum kisukkhakna nuamzo taklo ahihmanin, minambup kithutuahna nangawn a lawhnuam om thei hi. Minam makai nuam a omleh, bangzah takin a sia zongin Zomi-Honpa bangin kipiak kul ding hi.


Tedim pen " Ko Tedim hi ung," a ci tuamdiak mi-laklawh, minam it kineih pawlkhat omleuleu hi. Tua bangdanin kalsuan ni cileng, Tedim a kici pen Bawmlaang khatzong dimlo ding hi. Tedimmi a mudah a pawmnuam kikeuhlo pawlkhat om leuleu hi. Tua bangmite kua hiam, ci-in tel-et leenglah, hong ikh(sa-ikh) ciangin gatui namhauhau lai, hong pau leh tuibuuk nam thiamthuam lai. Ageinai a, sanggamte sangin a pualam pawmnuam zaw om hi. Tua bang-a, gamtaangte pen minam zuak cileng kikhiallo ding hi. A sepna khempeuhah makai a suahna dingin, mikhat leh khat hong sutuah ding hi.Khatveivei khuakhat leh khuakhat hong sutuah ding hi. Mualpang khatleh mualpang khat hong sutuah ding hi. Biakna sungah hong tuahkawh kawikawi ding hi. Tedimpau leh Tedim ngeina mangthang dingin hong hanciam ding hi.Tua bang mite pen naitakin sittel a, kidop ding ahi hi.


Tulaitakin Biakna lam kipawlna leh Communities kipawlna tuamtuamte-ah, " Zomi" " Zo " cih kammal kitamzat mahmah hi. Zomi itna leh Minam itna khaici tawm kivom pianta cihna ahi hi. Tuamin zangin ei angsung aading seem ihiam, Zomi buppi khantohna ding ngimna hiam, a kitel zolo hun ahi hi. Tu-a sangin kalkhat sotto leng Zomi kipumkhatna lam hong hito ding hi. Tuamun itun ciangin Zomi kithahaat pan ding hi.


Tulaitakin makai pawlkhatte in tua dinmun itunna dingin tawlnga lo-in naseem uh hi. Zomi buppi aading hong seplaiteng, sepna tawh ihuhzo kei zongin, Moral-support piak ding kisam hi. Ih gaalte aading panmunhoih a piangsak thei thute kidop huai hi.


Romanic Alphabet leh Christian Hihna

Romanic Alphabet izatman leh Christian ihihmanin mitawmno bek hinapi hang, Kawlten huzaap haksa hongsa mahmah ahi hi. Zo minam a maimanloh nang-a kidalna hiam hoih pen ahi hi. Karen, Rakhine, Mon, Shan cihte in, Kawllaimal zang ahih ciangin Zomite saangin Kawl huzaap tam ngahzaw uh hi. Kawlsuak pen alangvaal bang hita ding hi. Karente pen Budhist leh Christian pawlnih suak uh a, amau mah kikap uh hi. Kawl kumpi in Karen Budhist-te thauvui-thautang tawh huh uh hi. Karen Budhist te lauhuai salo cihna ahi hi. Beelsung a om sa bangin ngaihsun lel hi.


Myan-Ma-Socialist kumpi hong khan ciangin, makai pawlkhat in Kumpi maivilna-in Zolai pen Kawllaimal tawh zatding hong hanciam mawk uh hi. Tua pen Kawlmi suahbaihna lampi hoih mahmah ahi hi. Tedim pau ahilo paudang zang dinga hanciamna tawh kilamdanglo hi. Eilai-eipau om gegu adangkhat iphum taitai zong minam tungah cihtaklohna ahi hi. Galte molhtum hoihkhat or neektawm zongte kalsuanzia tawh kibang hi. Ei leh ei kizuakzuak ihi hi.


Dr Hau Go in, Zomi masuan ding mukhol.

Chin pen minam liante khutsung i tun a kipan utleh-utloh kisai lo-in, hong kipia ahi hi. Kumsawtpi tua min bekmah tawh hong kisam a, ih bil sungah khumta mai hi. A nusia zonawnlo om hi. Tua pen mitamzaw hikha ding hi.


Khangno khuamu zawdeuhte in, Gam leh Minam aading revolutionary lungsim neih hong kipat ciangin, "kei kua kahiam" ci-in hong kidong theita uh hi. Chin pen sila suahna mindanin hong mu uh hi. Tua muhna hong neihmanin, Chin a utlaite muhdahna hang hituanlo napi, lampi nih hongsuak hi. Lampi kibatloh manin zong khatleh khat muhdah ding hilo hi. Khatleh khat kipuapaih ding zong hipah lo hi. Ei muhna bangin amauten a muhdongin, kai ding, muam ding cih, van lianpi ineih phawk semsem ding ahi hi.


Ei saandan hoihna pen Vanzuak siamte mah bangin ahoihna gengen, a zuakzuak, a piakhiakhia ding ihi hi. Tua ahih ciangin, ciangtan omlo thuakzawhna, tawphun omlo hunsaupi la-a sep ding vanlianpi ahi hi. A khangkhang a van kisuantoto ding ahi hi.


Dr Hau Go in, Zomi Baptist hong phuankhiat laitakin, kideidanna omlo-in Chin Baptist pen Zomi Baptist suaksaknuam hibek a, kikhenna lungsim omlo hi. Chin, cihsangin Eimin taktak tawh Zomi hileh cih ngimna ahi hi. Chin tawh kiminvawh mikhempeuh Zogim-namlo omin ka-um kei hi. Pau kigamla mahmah napi, S. Chin State bang, Zotung, Zophei, Zaw-Yaw cih bang ngentang ihi hi. Minam lian khutsungaa i ngahmin pen suahkhia a, i Pu i Pate kilawhna min zangnuam ahi hi. Tuapen Zogam buppi bawlphatna ding muhkholhna tawhtang ahi hi. Thukmuh khin mahmah hi.


Zomi Gimnam Khempeuh Zomi.

Falam-Chin, Tedim-Chin, Haka-Chin cihtaangin Falam-Zomi, Tedim-Zomi, Haka-Zomi, Matu-Zomi cih bangin kizangnuam ahi hi. Chin minpiang khempeuh Zomi tawh laihnuam hizaw hi. Reformation or Revolutioary movement khat a om ciangin, adeih leh adeihlo omtawntung hi. Thukhat peuhpeuh a om ciangin hoihmahmah taleh 100% kithukim ding cih omtheilo hi. Zomi adeih party thahaat nang hunsaupi kisam hi. Zomi awging huihnung pen a kipanpan hipan-a, a tawpna hilo hi. Hih a pankhiate zong hongbeibei ding hi. Khangthakte tungah kisuantoto ding ahi hi. Mipi a tamzaw santheih dongin muap tawntung ding kisam hi. Makai siamte party khangtoto a, a siamlote party hong zawm seemseem ding hi.


Gamkhat kumpikhat idin ciangin, minamkhat bek omding, kamnamkhat bek pauding cih omtheilo hi. Kampau kibang lo piankhempeuh a mudahten politicalmovement sungah kihel keileh hoihzaw ding hi. Makai-hoih icihte pen ORGANIZER vansenna bang hiding hi. Extremist pen Society khatpeuh susia tawntung hi. Party namkim omna kumpi pen Humanright omna ahi hi. Namlian khat or Biakna liankhat ukcipna gam pen Totalitarianism kici a, a uthuai lo pen gam ahi hi.


Magwe gamsung, Rakhine gamsung, Chindwin sung, Bangladesh, India aa-om khempeuh pen Zomi icih ding a, " Eimi, Ei Zomi ci-in, ihopih tawntung ding hi. Makai zawdeuhte kamsungah " Ka minam, Ka-u, Ka-nau" cih kammal tawlnga ngeilo ding hi. Sisan sungah teengsak takpi ding hi. Tua lo-in kigawm ding haksa ding hi. Gamkhat a kigawmnuam ihihleh,itnatawh kigawmlo-in thatang tawh kigawmgam pen sisan luan kitawlnga ngeilo, tawphun omlo kithahna gam suak a, a kihtakhuai pen ahi hi. Sisan kibang sanggam unaukhat kizopna tua kammal pen a maute lungsim sungah min dikdekin a teen matengin tawlnga lo-in gingsak den ni. Ih deih keizongin i zakmun khempeuh sisan sungah tenglel hi.


Zogam in Koiteng Huam

Keigam icih khempeuh ei khutsungah omzolo thei hi. Kumpi khat or Leitung kipawlna thukhimpihna tawh hong kipia, gamgi huamsung pen Zogam kici thei bek hi. Tua khensatna i ngahzawh ding pen, bangteng sep kisam a, hun bangtan lading cihzong ngaihsut kisam hi.Tua gam huam lohna mun-a om khempeuh Zomi, ka minam, kici thei bek-a Zogam kici theilo hi. Zomi gimnam omna khempeuh gamlim suai a, mawklak zawh ding hilo hi. Kumpi khat sunga, Zogam hong kiciamteh ding bekbek pen thu-ol hilo hi.


Totalitarianism, Dictatorship tawh ki-ukna gamah, {Kawlkumpi} amauthu-in gamlim tawh gamkek ziauziau lel uh hi. Tua bangmunte-ah kamkhat zong a kipau ngam hilo hi. Ih pau zongin hongza ding zong hilo hi. Thatang tawh kizolo ahihmanin, thatang tawh nan sawmlo-in, khuak, ngaihsutna nakpi-in zat kul masa hi. Zomi ihihna khahsuah kei photphot ni. Mitamzaw huzaaptawh cimang dingin hanciam uh hi. Tua hanciamna a dongkholhsak pen bang hiam? Ih gensasa ahi,"Roman Elphabet laimal tawh Zolai-Zokam ineihna hang khat, nihna ah, Christian Biakna tawh idinna hang tawhin," haksa hongsa pen ahi hi. Thatang zanglo-in Arts Science zangin, Vedio, studio, lasa siam, laigelhsiam, laamsiam, music siam , ciamnuihsiam, kaikhawm a, Ngeina leh Biakna tawisaang-domsaang a, gam leh minam itna tawh ih minamte phong a, loklok ding kisam hi. Tua pen politicalmovement ah galhiam hoihpen ahi hi. Galhiam hoihpen tawh Muslim a do hangin zo theilo cih phawk in. Tua pen Ngeina leh Biakna Lungtang a sungah kiptakin guang uh ahihman hi.


Zogam pen gamgi-in kiciantak kineilo ahihmanin, " Anuh pinia lam zangin, mikhempeuh sungah Zogam ih teengsak masa ding hi. " Topa Jesu in, Vantunggam in note sungah om hi," acih phawkin, Zomi ihihna khuaksung, sisansung, lungsimsungah teengsak limlim ni. Tua khit ciangin Gamlim in hong zuizo pan ding ahi hi.


Zomi a Picin Nangin, Tedim Picing Masa ding.

Zomi a kipna dingin, Zomi Birthplace ahi, Tedimmi a picin ding kisam hi. Singkung a ponamun leihoih-leikip hileh, kungpi hoihkhan hi. Singkung hoihin gahpha limlimleh a beel ganhing vasa tam hi. Tuate hangin a ci kithaangtheh a, amathu-in munkhempeuh zeelzo hi. Tua ahih ciangin ineihkhopmin ahi Tedim pen phungvuh ciat ding hihang. Agah lun sakin, mikhempeuh naih dingin bawl ding hihang.


Tedimmi cih ciangin, kinailua mahmah khilkhat aa khangkhia teng kihi zawdeuh hi. Beh-leh-nam omkhawm, sanggam bul leh teek dinga kiman thei ngentang ihi hi. Gentehna-in, keipen Phiamphu beh kahi hi. Kapteel khua ah kateeng hi. Kapteel khuasungah,[ Sukte, Phiamphu, Hatlang-Haatzaw, Gualnam, Malneu, Naulak, Zuithaang(Guisang), Songput, Taangpua, Vunglu, Guite, Bawmkhai, Tawmging, Gaalte, Halkik, Vang-aw, Thatmun, Samte, Tunglut, Buansiing, Hangluah, Lelsing,] hiteng kigawmna khua ahi hi. Hih beh-nam minte Zo lakah adimin, Thado lakah a dimin, Tonzaang kampau lakah a dimin, Teizaang kampau lakah a dimin, Sihzang lakah a dimin omkawikawi hi. Sihzaang, Saizaang, Teizaang, Zo, Thahdo, cihte pen Pumpi ahi, Tedim ii khut, khe, mit, bil, cihbang ihi hi. Nang Tedim hikeiteh cihding omlo hi.


Leitang khat tungah teengkhawm, luitui a kibangin dawnkhawm, thaanghuih kibangin diikkhawm, ih kuang ih keu kibang, ih lasak kibang, ih laam kibang, ih khuang ih zaam agin kibang, ih niik ih puan kibang, ih min kibang, ih pau kibang,bang hangin kikhen thei ding ihiam? Kitapkhap nanga muhnaneu, kipilsak mawk ototte bengmit tawntung ding hihang. Minam ih khangsutna mangsak lo-in, Pupa Ngeina bangin minpatna, khangsutna-in nei ding hihang. Ih Pu i Pate khangguisuutna minte mah pom vinvenin ei-ii bul sukip masa ding hihang. Ih dinna lei kipsak masa lo-in midangte leitang puahlo ding hihang. Ih buuk taisanin midang vapawmlo-in eitenna buuk khanzaw ding hihang. Ih giahbuuk phop lo-in, ih paam-a giahbuuk valam masa lo ding hihang.


Kampau luandan kilamdang pen mual leh guamte gitlohna hang-a piang gutui beitheilo ahi hi. Communication hoihleh paunam awluan kibanglo khempeuh hong maimang lelding ahi hi. Communication hoih leh tawmvei sungin ihzat hong kibang lel ding hi. Ih kumpi tuathu mu ahihmanin lampi kician khatzong hong bawlsaklo uh hi.


Tedim-mi hong piankhiatna.

Zomi-Tedim hoihtakin i khankhiat zawhna dingin, mipil misiamte gelhleh gen thute kaikhawmin a hoihpen dingin khuituahtuah ding ahi hi. Tedim pau tawh kisai, Dr Thang Za Tuan leh Sia Cope Suan Pau gelh ka nasim khawmkhawm hi. Chin Gazette cih laibu taangthu khawng kasim zel hi. Mikaang Bertram S Carey, J.H.Cope ciamtehna sung khawng ih sim ciangin, TEDIM-MI cihpen gamhoihkhom khat a dingzo dingin, Mikaang Tokumpi ten hong geelsakna kimu thei hi. Amau hunma-in, Sihzaang, Kam Hau, Sukte khenthum i om hangin, mikaangte hongtun 1885-kum aa kipan, Ngeina kalsuanzia khempeuh namkhatin hong mu ahimanin, Huandok uksungah honggawmin laikhat zangkhawm dingin hong huh hi. Tedim Huandok khutnuai a, hong khumkhop khempeuh, Tedimmi ci-in ciamteh hi.


Ih pau khempeuh a kitelsa ihi hi. Laikam leh Paukam bekin kilamdang ding hi. Kawlpau nangawn, Mandalay leh Yangon kibanglo hi. Chindwin aate leh Mongam aate kibanglo hi. Pau-kam pen omna zui-in pau uh hi. Lai-kam pen a kinai theizahin zang uh hi. Mikangte hunma-in, Tedim khua om a Tedimmi om ngeilo hi. Tedimmi-Tedimkam cihpen Cope Topa leh Tedim huandokpa hong bawlsak ahi hi. Cope Topa hong tun pen 1910 kum November kha pawl hi. Tedimgam sung a zatkim theihding lai bawlsawm uh hi. Sihzangkam nasin masa uh hi. Tedim-lai dinga ageelmasak pen Sihzaangkam ahi hi. Pu Thuam Hang leh Pu Pau Suan te tungpanin Rev J.H.Cope topa in Sihzaang pau nasin hi. Tua tawh Tedim uksung naseem dingin hong kipan hi. Tua geelna paisuak hileh Tedimmi te pen Sihzaang pau-in kipau ding hi.


Sihzaang pau pen Tedim huandok uksung in zangkhawmzolo ding cih amuh ciangin, a zaizaw-in hong kanto hi. 1919 kum Tedim Vuandok zumah Tedimgam uksung-a zatding kikupna nei uh hi. A kikaak zawdeuh khuate delegate sam hi.


Thahdo kampau

1. Pu Zam Khaw Thang.(Hiang Zaang)

2. Kam Pum. (Hang Ken)


Zokampau.

1. Pu Khan Thawng.(Phaitu)

2. Pu Zang Khaw Lian.(Salzaang)


Paite kampau.

1. Pu Mang Za Thang.(Tuimui)

2. Pu Tual Pum. (Haiciin)


Tua a saploh khuate pen,

Tonzaang kampau. [Ngennung, Haupi, Gawngmual, Leilum, Lezaang, Tongsial, Lamzaang, Lailui, Mawngken, Kahngeen, Taaklaam, Tonzaang, tungtuang, Anlang, gamlai, Khuaimual, Seitual. ects..]

Saizaang. [Saizaang, Kapteel, Mualpi, Tuitawh, Teklui, Tualzaang, Thaangzang, Mualpi, Zampi, Thalmual, Phaiza, Haimual, Lingthuk, Vongmual, Sezaang, Leitawhtan, Hiang Awn. Dampi ..ects]

Teizaang. [Mualbeem, Heilei, Suangzaang, Mualnuam, Gawsing, Saipimual, Suangphei,Pakzaang, Simzaang. ects...]

Phaileeng. [Phaileeng, Tuilang, Lunmual, Philnak, Khuabeem, ects..]

Diim. [Dimpi-Dimlo, Laitui, Tungzaang, ects..]

Khuano. [Thangnuai, Laibung, Buan, Zung]

Vangteh. [Vangteh, Thaangsan, Selbung..ects..]


Hih a tungaate pen kampau luanzia a kibat taktakloh hangin kammal zatkhempeuh omkim ahihmanin dotkullo-in koih uh hi. Kammal kitukkalh zawdeuh ahi, Thahdo, Zo leh Paite sungpanin delegate teelin Sihzaang pautawh a hopih ciangin theilo takpi uh hi.


Hih namthum teng in Sihzaang telzo kei ung, acihmanin, Sihzaangkam kizanglo ahi hi. Tua hun-a kipan, Sihzaang, Kamhau, Sukte uksung a om paukhempeuh Tedimmi ci-in ciamteh uh hi.(Dr Thang Za Tuan) Zoleitang aapianglo buang dingin, Hibang-a ma hong patsakte tungah nakpi-in lungdamhuai mahmah hi. Amau hongmuhna pen mukhiallo hi. Tuibuuk kipia a, a kiho phiakphiak thei tengmah hong gawmkhawm uh hilo hiam? Kua in hong khen ding hiam?


Composed by Thang Siangh.

a. Ih kikaal a ii hiam aw Dim, tuigual aw, paam a lum suang, ahiam aw.

b. Namtem hiamlai, hong kikham zong, thaltang thulguah, luang a bang zong, zingdai bang nawk, ding hing e.


Hong nusia nuam a om zongin phal kei ni. Hong khenkham nuam a om zongin nuntakna bei dongin khaktan ni. Thukhat-lakhat ih gen ciangin, minam leh gamleitang zaisak ni. Neusek keizaw-in pempem ni. Eiteng pen a kikhuikhui ding a kihuai a kikeem masa dingte ihi hi. Tedimmi ihihna pumkhatzo peuhleh kuaman hong nangzolo ding hi. Hong kipawmpawm lel ding hi.


Tedim -Zomi Hong thupisuahsak

1. Sihzaang, Sukte, Kam Hau,

Hih te hangin ei Zomi-Tedimte pen kumpi nei minam leh ki-ukna kip anei minam kisuak a, minamlian khat suakthei dingin hong kigawmgawm ahi hi. Leitung dangte tawh i kizopma pekin, Africa gam, Indo-china tuikulh a om mite bang hilo-in, Ngeina-kip, Ki-uapna-kip tawh khuasa-in, thukhun tawh kalsuan minamte ihi hi. Beh leh Phung tawh kizopna, Veng leh pam tawh kizopna, Khua leh tui tawh kizopna, khua khat leh khuakhat kizopna hoihtakin nei uh hi. Kumpigam khat a dingzo minam kihi khin hi. Political Party hong om ciangin ki-elna tawmtawm a om hangin, Ukpite hangin mipitang ihi hi. Englandgam pen England kumpi in liansak hi. Amaute in zong phiatnuamlo uh hi. Aana pialo bek hi. Gamneuno khat ahih hangin leitung gamkhempeuh zelzo uh hi. Kumpinei gam ahihmanin thupi-etna pen tuapanin kipan khia hi.


2. Kawlgam Independent ngahma panin.

Galkaplam

Col.Cin Khen Zam.(Mualbeem) Col Suan Do.(Saizaang) Col. Dal Za Kam.(Saizaang) Maj.Tual Khen Pau.(Saizaang) Col.Khen Za Mung. (Muizawl) Capt. Mang Tung Nung (Muizawl) Col.Pau Khan Thang(Muizawl) Col. Kim Ngin(Sihzaang) Col.Khai Mun Mang(Sihzaang) Gen. Tuang Za Khai. (Sihzaang) Col.Zel Za Lang.(Saizaang) Col.Kam Pum(Khuano) Col.Ngo Zam.(Sihzaang).....ects


Civil lam.

Mingyi U Thawng Cin Thang. Mangpi.Tual Khaw Mang.Dr Vum Kho Hau.(Minister) Cpt Mang Tung Nung.(MP) U Lun Pum.(MP). U Son Cin Lian.(MP) U Gin Thang MP. U Cin Sian Thang MP. U Thawng Do Zam(District Officer) Gin Za Cin(District Officer) U. Khen Za Mung.(Naingandaw Council) U. Tuang Za Khai(Naingandaw Council) U Khen Za Mung(Chin TahtahKah) U Kim Ngin(Chin usi)...ects


Hih a tungaa uliante pen Tedim-Zomi hong thupisak mite ahi uh hi. Katheihloh tampi om hi. A thei peuhpeuh in hong behlap sak un. Zomi khempeuh kikhahsuah kei ni. Hong valtum ding Uital lawl vanglian mahmah hi. A hapak sau hi. A malmalin ih omleh valnop hongsa ding hi. Kilomkhat leeng cikmahin a kamsung hong tunzo ngeilo ding uh hi.



Thang Siangh. zogampalpi@yahoo.com

Thursday, March 31, 2011

Zomi Webinar : Suangkua holimna maleep

 Posted by: "khai boi" 

Wed Mar 30, 2011 7:35 am (PDT)
Zomi Yahoo Groups
Pa Khup hong cialna bangin kong suah ahi hi. Tukha 27 ni-a hong ap
hina pi-in kei manlah na hangin tun ongsuak sakzo pan ing. Na
theihsiam un.

Leitung bup aom akua mahpeuh Sia Do Kham pau leh Pasian in
Zomi dinga hongbawl gamsung gampua leh tuipigal aom akua mahpeuh
tungah i thulu mah bulphuh in holim na ong malep ingh. Pu Zokhup in
lah ziakai luatding bang dahtuak hi. Pa Khup Khan Thang in Suangkua
aom namun vai hong genkhin ahih manin genthuahding kisam kasa nawnkei
hi. Hih Suangkua vai atun ma thu tawm kikup dingin hongtel ingh.
Suangkua a ki honate zong hong helzo nailo suak ing.

A Khat Veina :15/1/1963,
 Amun : Lamzang Khua

1963 kum March kha in UNuh leh Niwin in Panlong kiciamna
a palsat nopman un hong ki gulluk uha, Niwin in thu neihna hong lenin
asawt loin sum bukteng hong tenghpah hi. Tua hangin Zogam bup genloh
kawlgam bup nangawn in azuih uh i theihsa ahi, hi. Zogam bup a sumbuk
neiteng, Nainganzi(politic) party teng, mipil misiamteng, gam leh lei
itteng leh galkap lam a ulian te leh amah aki hel zawhloh hang thu
dotpi khat ahi, Kyawzaw, tuateng thu hang in ku-sale(sawltak) tengin a
khat veina thu kikup(meeting) Lamzang khua-a Japan galma a
taih-inn(building) leh a huangsung kulhtawh kium Zogam galkap asem
Mungzua a thongkia Pa Neng Lam Za Thang te inn ah 15/1/1963 in thu ki
kupna nei uh hi.

A Nih Veina Date: 12/3/1964, Amun Lamzang Hausa Pa Neng Khua Zam Inn
1962 Ana tengh khit leh a khatvei na meeting ki kal
sungin ki kupna atuamtuam om na pi-in ken hong holim pih theilo ka
hih manin kadah mahmah hi. Athei ten ong holim pih theiding in ka
lamen hi. Na khatpeuh ah ahoih leh ahoih lo aom mah bangin temta
lang nih hiam pawlkhat naom kha in a kikup na uh thu teng aneng
atawng in Niwin kiang nawhtun mahmah hi. Niwin in ei Zomi te thu akan
ding leh akho dingin VANKULH hongsawl in Chin USii Putpau tawh Tedim
ah hong paikhawm uh hi. Putpau Leilum ah tam in Vankulh pen galkap
leh palik te tawh lamzang a Pa Neng Khua Zam inn ah, ni 12/03/1964 in
ki kupna leh ki hona nanei uh hi. Hih hunciang Pu Thual Zen gal kici
nailo hi.

A Thum Veina Date:1707/1964, Amun Suangkua
Ki hona anih veina leh athum veina kikal sung kha thum
kha li bekh sawt hina pi in amau sungah thu lamdang tampi piang man
hi. I gensa mah bangi Zogam khantohding adeih lo leh Niwin
bangkua(thalloh) te cimai ni e, Zomi sung ah zong Niwin thalloh naom
kha zanzan aitam maw, hihte hangin Niwin in Zogam bup mipi sangin
Zogam khantoh nading a nuntakna apia ngamte thupen telthieh zaw tham
ahih manin a thalloh pa, ahai tawipa, a tanu pipa Vankulh hong sawlto
leuleu hi. Vankulh in zong Chin USii Moo asem Son Khua Lian leh
Putpau zawn in Tedim ah hong pai khawm uh hi.
Panlong thu kimna bulphuh a Zogam hoih nading ahih nak
leh anuntak na apia ngam pawl leh Vankulh, Putpau leh Son Khua Lian
ten a nuntak na uh lauhuai sa uha, a langkhat in Lamzang hi leh ci, a
langkhat in Tedim hi leh cituak uha, tua cibang kawm kal ah anih tuak
un abit nading uh Suangkua hoihsa tek uha, tua mun na zangpah uh hi.
Son Khua Lian leh Putpau ten zong thu genna nei uh hi. Vankulh thugen
tawm malep pak ni. THUAL ZEN aw nang na khawl leh Miauh-uk(Vuan dok)
za-in hong ki pansak ning ci hi. Tua ni pen 17/7/1964 Suangkua ki hona
ni, ki lemna ni ci-in a ciamteh uh, hina pi tua khitteh Khalkha leh
Rih Sakhan(camp) te hong buai hi. Zogam ah Kha khanlawhna hong tun mah
bangin Suangkua zong Sa khan lawhna tawh kibang kasa hi.
A hangin Zogam khantoh nading in anun takna apiak nading
un ki ciamna nasia tak in nabawl masa phot uh hi. Ngeina lui a aom lai
ta dingin tuisia, aibuk(suangpet) in Christian sunga omte ading in Lai
siangtho nam in Pasian thu tawh na kiciam uh hi. Zogam ading a anun
takna apia ngamte ading Pasian thu tawh a makaih dingin Pasian sathau
nilhte asap uh ciangin Suangphei khua a Sia Zam Khua Lian bekh mah na
kipia ngam hi. Thong na ngawn tan lawh hi. Tamlua tawmlua nasa
khaphial zong un hi zah tawh Suangkua thu hong malep pak hi ning.
Lungdam. Zogam damta hen!

Pu Thual Zen tapa
Pa Awn Khen Khup
Lamzang Khua
Omna: New Delhi
Contact no. 7503248980
Email: tzpakhup2gmail. com
suangkuathawnkim@ gmail.com

PU J Thang Lian Pau : Suangkua Ceasefire ahizaw tammaw?

Guai
Thualzen gal vai i kikupna pan athu hizah i sunkhop theih lungdamhuai sa ing.

Khat hong behlap leng: India a kiman Thualzen pen Burma a kiman Aichhinga, MNF (Lusei gal makaikhat) tawh kumpite kikhekin, Pu Thualzen pen Mandalay jail ah si in, Aichhinga ahihleh Mizoram ah Cabinet minister tan tung zahin suakta kik a, damlohna tawh 2007 kum hiamin si hi.

Thualzen photo a uniform & pistol bukim tawh a zaih zong keemkha ing.

JPau

Pu Khup Thang : Suangkua Ceasefire ahizaw tam ?

Posted by: "Khup Thang"

Tue Mar 29, 2011

8:56 am (PDT)


Zonet sim Zomi u leh nau,

"Suangkua Gal" cih kammal pen atua-hun, atunglim a kizang kammal ahi
khaphial zongin, kei bang zakha ngeilo/ kazakna-ah kizang ngeilo ahih man'-in
"Suangkua Gal" hilo-in, "Suangkua Conference or Suangkua Treaty" ih cidiam a ci
kahihi. Tua Suangkua kihona khit, a zing maw? a thaai maw? nitak-in, Sia Pum Za
Langh {Tua hun laitak Tuithang-ah sangsia sem, Thaangsan khua-te,
nungciang-in, Rgn University pan B.A. ngah-in, Zangkong-ah Trade Ministry
(Kongtuai Hleya) -ah manager neu sem hi} hong hawh aa, "Suangkua Conference"
ah kei bang, revolver bawm khat kuah-in, sabuai mai-ah ka tu lenlan hi.ci hi.
"No Arm" cih kammal bang azat ciangin, a bantawng a cihna aitam cici dep ing.
1969 kum pawl, Uu Dong (Dr. Suan Za Dong) house surgeon a sem lai-in
khat vei ka' hawh khat-in, maan' (Photograph) khat hong lak aa, hih maan'
"Suangkua conference" hi hong ci hi. Amah zong "Suangkua Conference" cih tawh a
theizaw pawl hi.
Ih manglai thei kicinglohna hangin, Pu Zo Khup gen bangin, a kammal
dik/maan liann ding thei keng. "Suangkua Ceasefire" cih dingin lah tua
maa-in Thual Zen tapong leh Kawl kumpi kikapna omnailo hi. Ataktak-in, Col. Van
Kulh pen, Thual Zen tapongte, akho/a zolkik ding aa, hongpai hi. Alinwan un,
Kawl Kumpi-in, hong manlo ding, nasep hoih hongpiading, Tedim gamsung ulian
nadeihlo tenguh hong gen un, piangsak (Transfer sak) ding cih khawng-in zol ci
hi. Tua hia, "Suangkua Treaty" cih ngemngam dinglah hilo mah, "Suangkua Peace
Talk or Suangkua Truce" hoh ciding ih kei leh. Minthak phuak phuak nawnlo-in,
tua hunlai aa, lai-tan nei, Sia Pum Za Langh te, Siavuan Dongno te cih mah
bangin, "Suangkua Conference" ci lel leng e. Col. Van Kulh hong pai-in, hong
zolzolo, hong lem zolo cihdan hongsuak mawk hi. Ka tan 7 lai sang kong hon tu'ng
lam hi aa, 1964 kum June or July kha pawl hi kha dingin um ing.
Tua khit a kipan, gungal lamteng buaina/so-na om a, Tedim uliante va zin
kawikawi -in va kho kawikawi hi. Kho zolo hi. Phil lui tu'n Tuithang lei(Bridge)
lam muanhuai nawnlo, Thual Zen tapongte khutsung hi ki ci aa, Myo-ok Pu Lian
Khaw Zam bang Tuithang sang Siapipa Pu Dal Za Khup-in, Anlangh lei (Bridge) lam
tawn-in ciahpih hi. Tua khit a kipan, Palikte leh Kawl galkapte-in, Thual Zen
tapongte sabeng bangin beng kawikawi hi. Thual Zen tapongte'n Tuisanzang-ah camp
sat hi. Khatvei bang Buanli khua-ah Thual Zen zingsang nilum awi, palik te'n
kap-huam uh aa, khalo-in Thual Zen tai hi. Dampi khua kiangah, palik leh
galkapte operation pai, Thual Zen te'n ambush a, Lamzangte palik Stg. Kai Zen
leh kawl galkap 2 that uh hi. Dampi khua mah-ah, Thual Zen tapongte, Lamzangte
Bo Neng Lam Za Thang company bup palik te'n man' hi.
Tedim khua Thual Zen tapong te'n luhding cih ki zaza hi. Pu Son Cin
Lian, Pu Dam Khaw Hau, Pu Neng Hau Thang leh Pu Neng Za Dal te leh a galkap
teng, Tuithang- ah hon pai-in Sang innpi ah giahphual sat nung, no na kihem khia
un, hong ci aa, ko zong Sia Khai Khaw Cin te inn-ah kagiak uhhi, Sia Ci Cin-in
ci hi. Tedim khua Tuithang sangmual pan, dulbin (Binoculars) tawh gal-et et uh
aa, tua zan Tuithangah giaklo-in, Meitei gun-ah na giak uhhi Sia Ci Cin in ci
hi.
 Meitei gungal lam teng Thual Zen tapong te vak kawikawina hong suak hi.
1965 kum, a ni akha bel thei nawn keng; Thual Zen tapong te'n Tedim
luhding/lading, cih hong kizaa aa, tuani bang Tedim khua ate'ng miteng, Saizang
khua-ah, Pu Gin Vum, Pu Kham Sial Khup, Pu Song Cin Pau cihte mawtawpi tawh
saizang kampau zaw deuh teng kinawn ziahziah, Tonzang lam-ah zong tua bangmah
mawtaw tawh ki nawn ziahziah, aa galgim nam mahmah hi. Myo-ok Lian Khaw Zam te
innkuan bang Thuklai a tai/ciah nading mawtaw om nawnlo a hih man'-in, ko jeep
tawh a sun azan-in ka pa' khasak hi.
Tua hunlai-in, Tedim palik leen pen, palik
leen lui, tu-aa, Khuado Hall sakteng hilai aa, thautang lengsawn lau-in, Myoma
palik leen veng tengbang inn-ah agiak ngam kuamah omlo hi. Myoma sumbukpi veng
ka pute leh ka veng kim-uh melthei teng bang ko-inn ah hong giak aa, inn dim
phitphet-in kilum zihzaih hi. Ka innpi uh leh anbuk (Tu aa pen hilo, sing tawh
kilam a lui pen) kikawmna dung bang antangip ciangin, bunker dan kapa' (Ka pa;
Pu La Cin Khup pen tua hunlai tak-in Lawibual hausa hi aa, Thual Zen tapong te
it pawl hilo hi.) bawl dep hi. Ka thau neih tenguh tawh kigingsa-in kiom hi. A
hang pen, Thual Zen tapong te'n kua innteng hong luh ding cih kigen theilo hi. A
hizongin, tua zan Tedim hong kiluh lo, ban-ah mailam-ah zong Thual Zen tapong
te'n Tedim hong luh nawnlo uhhi. "TUA KHIT A KIPAN, THUAL ZEN TAPONG A KICI
CI PEN THUAL ZEN GAL CI-IN KI GEN HI."
Rih police outpost zong Thual Zen tapong te'n luh aa, luh zo hi. A
hizong Teeklui te khat si hi. Khalkha khuapi zong Pu Hrang Nawl maakai-in luh
aa, luhzolo hi. Gawngmual khuate Pu Thang Khan Kap si hi. Thual Zen gal vai bei
ciangin, a luang hawm, Khalkha pan kipua aa Gawngmual khua-ah kivui hi. Zampi
khuate Pu Suan Do Nang a khe liam hi.
"Suangkua gal leh Suangkua Conference" kammal vai aa tu ateng hong at ka
hihi. "Thual Zen gal Thual Zen tapong" thu zong ih thei bangbang ki kum toto
lai ni. Pu Thang Siang (Zogam palpi) in zong hong at ngam leh, honkhat (Personal
experences) thei ding hi.

Lungdam.

Khup Khan Thang
Norman, OK
U.S.A.

Tuesday, March 29, 2011

Suangkua Ceasefire ahizaw tammaw? ( Zogam galkap)

Pu Hang Khan Lian in zong, thu poimawh mahmah hong behlap to ahihmanin, tutung Zomi upate kiang pan, thu hong phulkhia ziahziahte gawm bek leng zong, Suangkua tungtang Article ci ding hiam, document  khat ci zaw ding i hiam thugil mahmahkhat,  ki gelhkhia thei ta phial ding ahihi.

Suangkua tungtang tawh kisai, hih Pu Hang Khan Lian hong behlapna pen ani akha tawh, om ciatciat ahihmanin, counter check bawl a, adik takpi leh history mai khat hi pah ahihi.
Pu Hang Khan Lian tawh zong, thukikum loh hong sawt simsim ta hi. Tu ma kum 10 dektak( 2002)  kiim khong lai in, Zonet ah kimukhawm zel mah hi ven, Indo-Burma gamgi lam ah , tualai khong in internet tutman nai khat ciangin, annek khat bang man mawk in, kizom toto zonawnlo ahihi.

Tualai khonga kikumpih Pu Khup Thang, Pu Kip, Pu Thang Za Dal tepawl tu'n Zonet  ah  alaigelh uh kimu tawm mahmah ta  hi. pammaih mahmah cih ding ahihi. ZogamOnline tawh interview khat ah bel Pu Thang Za Dal in " Zonet a lai kagelhnop nawnlohna pen, personal attack vive a hong kidawng in, agelhnuam nawnlo hi ing" bel ci ven, adangte bel ahang theilo ka hihi.

 Hih tawh kisai bilbel bel theihsiam kul ahihi. Zonet cih pen Zomi sung mi kici teng in, laikung taatna akizang ahihmanin, ethic cih khong atamzaw in theilo uh ahihi. Adawngte khenkhat bang a mimal mahmah mukha bang hileh, a ut anuam agelh uh hang maisak zolel ding ahihi.
Bangteng hi leh, Suangkua vai ah ciahkik leng, tua tungtang pen a ni akha tawh a kigelh lianlian pen, Pu Hang Khan Lian in hong gelh zah a, kicing mu nailo ka hihi. Hih tungtang  Dr. Vum Son i Zo History, CNF party mouthpeice  CN Journal le Manipur lam a, Zomi khenkhat in Tongluang Magazine khong a, hong gelh zeuhzeuh khong bek uh kisim kha ahihi.

Suangkua tungtang pen, athu laigil en kei leng bel, nuihzak huai simsim tam mah ahihi. Zomi te'n 1962 kum a Panglong Thuciam siksan a Federal Thusu'n  i bawl pen,  Myanmar Army in pomlo a, makai teng hong matsak banah, Zomi le Zogam sila a hong koihna uh, lungkimlohna pan hong kipan ahihi.
Sumbuk le neihsa lamsa teng, kawlmang in lamang a, hong suhsakna pen a mei-am or immediate cause hi bek zaw ahihi.

Mipi lungkimlo cihtak mah a, heh le lungso hibek in, galvan galhiam le gal siamna cih bangte,  na neihtuak loh mah uh ahihi. Mipi palai Pu Son Cin Lian, Pu Hrang Nawl, Pu mang Tling le galkap sung khong a semngei teng, mapi sak uh a hun om sunsun ah, gal kisin in, "veitak veitak" na ci keeisam uh hihtuak hi.
Galvan tawh kisai pen kei muhna ah, US embassy ah Pu Son Cin Lian in, ava ngetna ah siang sa ing. US te'n Burma pen Communist gam taktak hong suah leh hong huh nung, ci a, a kamciam mah bang vua,  suak takpi hi leh huh mah ding uh ahihi. Tua lamen a Zomi makai te'n zong mipi kiangah, gungal kan le galvan om pah dinga, kamciam kha uh zong hi thei ahihi.

Ahizong in tua hunlai Burma politics enleng, Burmese politician khempeuh pen, leftist vive hinapi uh in,  kilem mahmah lo uh ahihi. Tua tawh kiton in, Communist Party in China le Soviet suanga, gamsung pan do uh a, Communist kici om khin uh ahihmanin, Communist va kicih tawmtawm nang chance omlo ahihmanin, Burma Army in Socialist kici uh a , Communist tawh kido ahihmanun, Communist do USA in Zogam Army na huhlo tadih phot ahihi.

Tua hunlai in Indochina ah USA le Communistte nakpi in kido uh ahihmanin, USA in Burma Army/Socialistte neutral a koih in, Zogam Army huhlo uh hi ding ahihi.tua hunlai political background enleng ki theithei ahihi.
Burma Army in ko pen leftist taktak hizaw ung ci in, Burma Socialist Programme Party- BSPP na phuan lo in, Burma Communist Party khong na phuankha uh hi lebel , muhnop mahmah kha ding cihna ahihi.
Zogam galkapte pen acil in, Anti Communist Freedom Leaque na kici masa zaw uh hihtuak hi. Tua tawh enkak leng bel, Burma ah Communist regime khat Ne Win in naphuankha leh, gungal kan sese lo a, Tedim khawtual mahmah ah zong, vanleng tawh galvan hong khia mawhlo ding uh hi.

Burma Communist gam suak taktak hi leh, India zong agalte vive in umcih hong suak ahihmanin, Zogam galkapte tha apiakloh theih loh dinmun ah hong om ding ahihi.USA a ding zong Southeast Asia ah alawm omsun ahi Thailand pen, communist vive in umcih ding hong suak ahihi.
Tua ahihman a USA le India pan galvan ngah ding a, mimasate kilam etna le mipi a ciam ngamna uh pen khial lua lawmlawm lo ahihi.

Zomi History :Zogam Army vai

Zogam Army vai



Tangthu thei Upa te tung pan, Zomi sulnungte hong phulkhia ziahziah in, zaknop mahmah cih ding hi.

Tutung Pu Kam Lian in,

1. Rih le Hakha kikapna ah, Zogam galkap 2 in gam le nam a ding, anuntakna uh pia, cih hong taklang khia hi.
2. hakha kikapna ah Pu En omkei leh casualty tam mahmah ding kici ci hi.
3. Rih kikapna pen 1965 kum ci hi. Mizo tapong pen 1966 hipan ahihmanin, Zomi tapong pen, amasa zaw cih siang hi.

Hibang thumanphate Pu Kam Lian in hong behlap ahihmanin i kipak ahihi.

Zomi History :Suangkua Ceasefire ahizaw tam ?

 


Posted by: "Hang Khan Lian"

Zomi Yahoo Groups

Sun Mar 27, 2011 12:43 

*Suangkua* vai pen tua hunlai aa ciaptehna ah, "Leem thugenna" - Peace Talk
ci-in kiciamtehna mukha ngei ing.
1964 July kha 17 (Friday) zan ahihi. Col. Van Kulh makai in Falam pan Menzi
pa zong kihelhi.
1964 April kha ni 9 ni-in mi mal, aituam neihsa teng kumpi neihsa ong
suahsak na pan un lungkimlohna akipan ahihi. Tua hun lai in zong Tedim ah
Col. Van Kulh mah ong makai in sumbuuk sai khempeuh nikhat thu in kumpi aa
suak hiauhi.
Tua hunlaitak in, Zogam ah galkap omlo in paliuk (police) bek omhi.
Menzi pa palik 100 in zui kici aa tam kisa mahmahhi.

Tua sawngteng, (Tedim sangpi bel thei keng,) gungal Tuithang bang ah sang
kikhak zo himahhi. July ni 9 nipan sang kikhak aa July 22 ni-in kihong kik
hi.
Adiakdiak gungal kual ah mipi ki so zo mahmah ahihman in, Tedim pan uliante,
Vuandok Thawng Do Zam (SDO) leh Myo-uk Lian Khua Zam (T.O) ong pai hang
kikho zolohi. Tuithang leh Tungzang ciang pha to uh aa, kumpi lam pan, mipi
tung thugenna nei uhhi. Atawpna lamteh bangmah neilo, omlopi kikheemna
ahihlam kinung theih in daaikik pahhi. Phil tun gunlei bang akikantan theilo
zah himan hi.
"Philtun gun lei tung peuh lehang thauvui, thautang, neek leh dawn in ong
dawntuah ding" kici aa, atuntak uhteh na omlo hihtuakhi. Gunkhawm tungsuk zo
peuh lehang cihkhat zong omtuak laihi.
Gungal veve ahihhang Laitui leh Kaptel lam tuazah ta hilo zaw deuhhi. Laitui
aa sanggam te'n, "Nong sawm veve ding uhleh tuuk lai ong sawm kei hamtangun"
ci, kici aa zothau simloh bangmah ineihloh lam agennopna uh hihtuakhi.

Leemna thu gen sawng Tedim bangha galgimnam peuhmah aa palik leen kiim,
Myoma veng bang ah, galphual ong suakding ci-in zan kigiak ngamlohi.

Tua hunsung akilinglawng, patauh deuhna pen Biakna, Pawlpi (Tuiphum Pawlpi)
buai huhau tawh kizom lai ahihman in ong lutzo hileh ei leh ei akiphial
ziahziah danding hihtuakhi.
Tuaban ah, "Tedim lut zawh leh, hausa upa teng, kumpi nasem teng thah masak
ding" cih ong ging bek zong hilo a list aa om khin hihtuak ahihman in,
innkim ciat ah tual leh gal ding kitheilo ci-in thau neih bangbang tawh
kipang ciat hiponghi. Ong luh peuhpeuh tawh kisai ding hihtuakhi.
Pasian in ong keem mahmah ahihlam, tua hikei leh ei leh ei phialpi aa
kiphial ding ihihi.

1964 October kha 13 (Tuesday) ni, zingsang tung 06:30 pawl-in Buanli khua ha
Palikte leh Zogam galkapte kikap uh aa kua mah aliam, abaai omlo hi. Akithuk
aa kikap hilo in akinawt dan hilelhi. Zogam galkapte tua ni mah in Tuithang
ong tung uh aa, zankhat taam in azingteh ciahkhia kik uhhi.

Zampi khua lam ah zong kikapna om aa, Palik lam pan Kai Zen (san thum) si
hi.
Ahihhang hih tengpen, Suangkua leemgen ma thu hilohi.

Monday, March 28, 2011

zo galkap masa

Posted by: "GinKam Lian" ginklian@gmail.com


Sat Mar 26, 2011

Zomi sanggam te, Pu Neng Khua En ong nusiat vai tawh ki sai in,
asanggam te leh adah khempeuh teng Pasian min tawh ong heh nem ing.A
mah pen hun khat lai-in Zomi Zogam ading in ,a gim a tawl pasal taktak
khat ahih man in leitung ah mihing khat in apianna tavuan zo a hih man
lungdam huai sa lel ing.
Pu Neng Khua En pen Thual Zen gal ih cih
1965 kum in Rihli camp lak lai in amakai khat hi in,a mahang in Rih
camp ki la zo hi.Ei lam pan in Gawngmual khuate Pu Thang Khan Kap in
Zogam ading a nuntakna si a luang masa pen hi.Haka lak sawm lai in a
mah om kei leh a ki si mang ding hi.Ama hang in Teklui te (unknow)
khat zong si hi .Pu Suan Do Nang liam in ki man hi.(tu lai tak
2007-lai ki man kap khan khual-Pateng- jail )ki kapna mun nih ah na
sia tak in luang kham in a pang mi hi cih thei ciatni.(pu suan do nang
ong gen hi) kam lian

Sunday, March 27, 2011

Suangkua tungtang a Pu Vung Thang kiang dawng kikna

Amasa in lungdam cih kagen nuam hi.

Pu Vung Thang in hong genna tung tawn in , enkhia leng,

1. Suangkua kihona ah mipi zong a utut kihel thei cih i za ahihi. Hih pen tuahun lai in, Zogam galkapte thu pen, Zogam ah thang vangvangh ahihmanin, mipi in zong theihpih leh cih deihna hi in umhuai hi. Zogam galkap le Kawlgalkap kiholen ta, cih thu kizel leh tangval nungak tampi Zogam galkap lut nawnlo ding a deihna uh hi thei hi.

2. Kawl sawltak Van Kulh in no tedimmi te pen aw aw ci napi, a zingciang na lungsim uh kikhel h, ci in Tedim mipi kikhawmna ah gen ci hi. Pu Van Kulh in tua bang in, gen napi in, Kalaymyo aciah ciang Zogam galkap te'n lampi pan, akaplup ding lau in, Pu Pau Khan Nang kikhasak hi. Ahizong in, Kawlpi atu'n ciang in MIS mansak in, Monyua ah kum tampi khumcip mawk hi. Pu Pau Khan nang kiang ah Kawlpi dong khading a, akunlaitak in Pu Pau Khan nang security tawh kisai, kamciam pia kha ngel ding ahihi. Tua ahihmanin azingciang a lungsim kikhel pen Tedimmite hizaw lo a, Van Kulh hizaw cih kilang ahihi.

3. Pu Pau Khan Nang pen Zogam galkap tanga , pau or apau lak a, kihelkha cih zong Upa Pu Vung Thang tung pan i theih khia lawh ahihi. Pu Pau Khan Nang pen kei theih ciang, Tedim Lawi Bual ah veng chairman tawl khat sem hi. Mizogam ah Tedim kampau khat peuh in, vuak thuak cih akizak ciang, Tedim ah unau Lusei khualzin gamvak khenkhat, avuakik pahpah theizel, Pa Zam Kim Sing kici pen, Pu Pau Khan Nang tapa ahihi.

4. Suangkua kihona ah makaipi ahi Pu Dam Khaw Hau le Pu Son Cin Lian kihello ahihlam zong i theikhia loh hi. Kei theihkhak ngeina ah Chin Affairs Council chairman lui Pu Son Cin Lian in New Delhi a US embassy ah huhna vangen in, US ambassador in zong Burma pen Communist gam taktak hong suah a leh, kong huh ding uh ci in dawngkik hihtuak hi. huhna bel pia cih zalo hi ing. Ahihhangin Kawlsum kyat tawh galvan lei theih nang bel thukimna ngah hih tuak hi. Pu Son Cin Lian pen high command am ah vaisai ahihman a, Suangkua kihona ah kihello zong hi kha mah ding ahihi. Pu Son Cin Lian tapa pen, tu'n Tenessi state Nashville ah om in, apa record te a keplai leh, facts honkhat hong luikhia leh zaknop kha thei ding ahihi.

5. Pu Vung Thang gen Gin Thang kici pen, Kawlpi le khamtung kikal motor tawh misi khong a om ciang, sum lalo a, apuak pahpah ngei khat ahihi. Zogam galkap lui khat hingei ahihman a, alungtang sungah mipih sapihte awlmawhna beilo hi ding ahihi. Zogam ah milun " Gin Thang" 3 om in, Zogam galkap Gin Thang, NLD/CPP ( N)Gin Thang le ZNC Gin Thang te ahihi.

Pu K.Gin Khan Thang muhna tungtawn in kikum leng,

1. Zogam galkap le Kawlgam galkap pen kikaplo a ceasefire bawl kici theilo hi. Banghang hiam cih le mun dang teng ah kikap khin pikpek uh a, tua zawh ciang Suangkua ah Ceasefire nei hi zaw ding uh ahihi.

2. Suangkua ceasefire le Indo-Zomi ceasefire zong hong kibat khak ding pen a patauhhuai khat bel hi bilbel mah ahihi.

3. Kikaplo a ceasefire bawl cih tawh kisai bel, Manipur context a ding genleng khial ahihi. banghang hiam cih le, tulaitak Zomi te leh India in ceasefire bawl hilo in, Suspension of Opreration- SoO bawl hizaw kici hi.
Ceasefire cih ciang in, thau lawng khat zong puaksak lo ding, cihna hi in, SoO cih ciangin, thau tawh kikap sese lo a, lampi tuamtuam tawh kisuamna kibawllo ding cihna hi zaw ahihi.

India daan ah Galhiam tawi a, milom kipawlkhawm theihloh ahihi. Galhiam i tawi leh kikap in kap ta kei lehang, Vai daan tawh kituaklo in, kidona nam khat hipah ahihi. Gentehna dang khat ah, Zomite in India i kap pah phungphung lohhang in, India doding kipawlna tuamtuam bang, training piapia bang himawk leng, India patau mahmah ding kici hi. Tuabang abawl bang hileng, Zomi tawh kiho ding kal, India in ngaklah mahmah thei kici hi. A do taktak te sang bang, lauzaw hi a ci bang om zen hi. Zomi te'n tuabang tawh khuakzang a, panla cihpahna hilo in, gentehna i gen mawkmawk ahihi.

Pu Ngaih Lian thugelh ah Zogam galkap lui Pu En pen , adamlai in kuamah in apahwkkhak loh hang, tu'n kiphawk phingphing ci hi.

1. Hi tawh kisai bilbel bel, Gam le nam nasem cih khong asihcianga, anasemnate uh athupi asa te'n pulak uh cihloh, hamphatna ding bangmah omlo mah ahihi.
2. " Lawhcingna in Nu ding Pa ding hau mahmah in, ahizong in Lawhsapna bel tagah mahmah hi " cih mikang paunak khat a om mah bangin, alawhcing nailo minam movement khat a, kihelkha/kihelkhang ei khat pen, kuaman ahin lai in pahtawi nuam khollo mah uh ahihi.
3. A hinglai un kuamah in aphawkkhak loh mah bang un, alehlam ah enleng, amau zong kua pahtawi le pakta lamen a, na kipan khia uh hituanlo ahihi.

Wednesday, March 23, 2011

Suangkua Ceasefire ahizaw tammaw?

 Tutung Zogam galkap lui Pu Neng Khaw En in, Lamka khawpi ah hong nusia cih Zonet pan za kha i hih manin, hong nusia Pu Neng Khaw En zahtakna i pia ahihi.

 Ama tungtang tawh kizomin, Suangkua gal , thualzen gal cih le, Zomi tangthu khenkhat, thuthei le ciamteh Upa khenkhat kiang pan hong phulkhia ahihi.

 Hih tawh kisai in, Pu Khup Khan Thang in, Suangkua cih pen koimun koimual a om hi a, banghang a Suangkua gal kici hiam cih tawh kisai , khenkhat hong gelh i mu hi. Tua banah Pu Hau Za Cin in zong, aneu lai a Upate gen khenkhat hong luikhia hi.

 Suangkua gal pen Pu Khup Thang in, Suangkua Conference ahih kei leh Suangkua Treaty kici le manzaw kha thei ding ci hi.

Hih tungtang ah, tangthu ciamteh le lunglut upate omlai mahmah lian in, theihhuai thu pawlkhat kikum huai ahihi.

 Kawlpi Zampi hotel a Pu Nangta in, hong genngei khat om hi.

 Pu Nangta ( Kawlpi Zampi Hotel ) in khat vei a innvuah, ui pheipi khat hong meh pih in, tua uipheipi meh kawm in, Zogam galkap a semngeina teng ka dong leh, khenkhat hi bang in hong gen hi.

 Ama genna ah ( Kammal malkiat lianlian bel hilo hi) Zogam galkap te'n Zogam lakik ding in, kikhensat a Halkha , Falam, Rih le Tedimte Kawlmang khut sung pan lakik ding in, kikuan takpi pah hi, ci hi.

 Tua lak ah Tedim lakik ding a kuante pen, General Thual Zen in command a, tua Tedim Operation thu azak uh ciang in, Burma/Myanmar Army in kiho ding a palai sawl ahihmani in, Suangkua ah kihona om ci hi. Tua pan in, Tedim kapnawnlo uh hih tuak hi.

 Ka zak ngeina dang khat ah Tedim Operation ah Zogam galkap 700 val kuan kici hi . Hih pen dik ding in um huai hi. Pu Heh Lian( RTC Cowboy ) in hong genngeina ah, tua hunlai in amaukhua Buanli khua bekbek pan zong, pasal 80 val Zogam galkap kilut ci hi. Amah tawh kha thumsung bang RTC a, ahuangpi ah omkhawm ngei in, ka dawtdawt ciang hong gen pan ahihi. Hong genzomna ah, a mau battalion/ company officer uh pen Saizang khua pan Major Song Cin Pau ci hi.

 Thudang kazak ngeina khat ah, Buanli-Dampi kikal ah Kawlmang palik 4, Zogam galkap te'n temtawng tawh phungtung pan pang in, banlum uh hituak hi.

 Rih camp pen Pu Nangta mahmah kihel in kap uh a, Myanmar camp in zong, nakpi in thukkik ahihman, kilungkia manin kinungkik sawm hi, tua laitak Major Song Cin Pau ( Sai Zang Khua) in " Tangval tangval, lungkia lo ee, takkheh pasal nawk un nawk un " ci a, hong kiko leh kihangsan kik in ka nawktoh gawp uh le, Rih Camp pi kila zo hi, ci hi. Rih camp a kiluh zawh ciangin, galmatte kiang ah " Na Officer pa ( Bopa) uh e? koi ah om? ka cih uh le hong hilh uh in, kava en uh le, a camp commander (Bopa/sakhanhmu) pa pen , a ihmu na kineih in na naksia damdam keei in, ko zong English vive tawh hang gamgam a, ka phawng uh le a khawphawk pan hong kineih hi, ci in gen hi. Kawlmang sawltak officerte zong ahang mahmah akineih uh hang, agualleh uh ciang a ihmu bang kineih keei sam uh hihtuak hi.

 Hih tawh kiton a, ka phawkkik khat bel, khat vei 1999 kum pawl in, Kawlgalkap khat kiman kha dihdih in, Lawm te'n a ngal guh ah, sikpum ahual uh le bel, kiko zakzak keeisam hihtuak hi. Kawl galkap te a si theilo ding i sak le, si genloh sikpum hual nangawn, thuaklah mahmah lel dih uh ee, ci uh hi.

 Pu Nangta in hong gen zomna ah, Rih lake kawlmang khutnuai pan, a kihunkhia khit ciangin, Hakha Operation kipan a , tua ah zong kaki helkha hi, ci hi. Hakha Operation ah ka khe thautang in hong kha in, tua liamma hang in Zogam galkap kihemkhiate zuizo lo in, gamsung ah sawtpi ka bu hi, asawt ciangin ki surender in, Hakha Kawlmang camp ah hong paipih uh ci hi.

 Kawlmang camp ka tu'n ciangin, a nautangte bang hong that nuam in, so kei uh ci hi, a hi zongin kamphatna tawh, tua laitak Kawlbo khat hong pai in, ka en leh Rih camp Bopa mah na hi in, aman hong hunkhia in, anautangte taigawp ci hi.

 Pu Nangta in agenna ah, Rih camp kilak khit ciang in, camp commander pa pen laulua in, Zogam galkap te'n thatlum ding a, kingaihsun sa hihtuak hi, ahizongin Zogam galkap te'n ko pen christian ka hihman un, hong mawk thahlo ding hi ung, na ututna ah pai in, ci a nakhah uh ahihman a, nuamlaw mahmah hih tuak hi. Tua Kawl officer akhapa uh in, Haka ah Pu Nangta honkhia kik hih tuak hi.

 Hih Pu Nangta genkikna bek enleng zong, Zogam galkap te'n nakpi tak in, panlakna na nei ngei takpi mah uh ahihlam kilang a hihi.

 Tedim Opreration tungtang a, Suangkua mun ah General Thual Zen le Myanmar Army kihona pen, bangtaktak genkhawm uh hiam cih theihnuamhuai ahihi. Suangkua gal hilo in, Suangkua Conference hiam, Suangkua Treaty hiam cihhuai zaw mah ahihi.

 Kei zakngeina khat ah, Zogam Army leh Myanmar Army kikaplo ding a, Myanmar Army palai in Pu Thualzen kiang ah kho hih tuak hi. Conference hi leh bel politics le thu dang tuamtuam genkhawm ding hi, a hizong in tua banga Zogam politics agenkhawm lam uh le, thukhensatnate cih bang kiza ngeilo hi.

 Treaty leuleu pen gam khat le gam khat kithukimna hi in, Suangkua ah Zogam le Myanmar kikal bang genkhawm uh cih, record omlo hi. Dr. Vum Son in bel gelh sam na pin, Treaty bang a lak ding omlo hi.

 Suangkua Ceasfire hoh cileng, aman zaw tam cih in om hi. banghanghiam cih le, Tedim lakik ding a kuan Zogam galkapte pen, Suangkua ah Zogam-Myanmar kihona aneih khit uh ciang, Tedim kapnawnlo in kilehkik uh hi. Kikapkhawlna/ Hiamkham ahihmanin, Ceasefire ahizaw tam? cihna hi.

 Gam khat le gam khat kikapna ah, ceasefire cih pen a om theizel mah ahihi. Suangkua Ceasefire zawh hunkhat ciang in, General Thual Zen pen India in man a, kawlmang khutsung ah ap kici hi. Kawlmang in thong ah khumlum hi. Treaty hiam Conference hiam hi le, tua kithukimnate siksan in solution khat peuh om ding hi, thong ah kikhumlumlo ding ahihi.

 Panglong kithukimna tepawl pen Agreement sangin, Treaty kici le manzaw hi, banghang hiam cih le, gam khat le gam khat kikal kithukimna himawk hi.

 Bangteng hi leh Suangkua ah treaty hiam, conference hiam, ceasefire hiam ananei khaphial uh zongin, Burma/Myanmar/Kawlgam te'n pen " Kawlmang thu aakpi in phiat " zel uh hilel in umhuai hi.

 Panglong Treaty nangawn kum 15 khit ciang, zehphiit san ziau ngei uh hi.

 Suangkua tungtang omlo in, Pu Neng Khaw En makaih Saimual Ambush Party in ambush suak in, General Thual Zen makaih main columnpi in Tedim lakik hi leh bel, tuni in " Tedim Kikapna" ci in kigen mangmawh ding ahihi.

 Tedim kikapna na om hi le, General Thual Zen zong, Kawlmang khutsung kialo kha thei ahihi. Ceasefire sung in, Myanmar Army kithoi kik in, mun le mual teng ah kitheh man uh a, Zogam galkapte mun tampi ah khiangkhia in, gamtang hamsa sak kici hi.

 Tangthu thei le tua hunlai alapkha upate in, khangthakte hong hilh sawn thei le kiza nuam mahmah ahihi.

 Suangkua tungtang pen sawt nailo ahihmanin, sitlo hong gen ding in ih thum phapha ahihi. Insein tungtang athei cian te pawl pen, tu hun ciang aphamsa tamzaw ta hi.

 Suangkua tungtang lapkha te'n zong khang sawnsawnte ciamteh ding in, a zekai luat ma in, hawmkhiat huai ahihi.

 Kawlmang khutnuai a Zomi le Zogam tangthu i gen ciang, a nongkai mahmah khat om hi. Tua pen Kawlmang zakdah ding kilau/ laupih i hih manin, a damlai vua kigenngam lo zaw hi. Pu Nangta tungtang zong tua bang mah ahihi.

Kawlmang bek zong hilo in Pu Neng Khaw En tangthu zong, Vaimang in akician in thei khollo thei hi. Thei hi le Lamka khong a teng ngam diam, cih dotna om hi. Banghang hiam cih le, tu a Lamka zangbup a, school hoih penpen a kigen St, Paul neipa Pu Hau Khen zong Vaimang in umum ngei ahihi.

Naga Chief Minister khat manipur ah hong kah ciang bek a, suakta hihtuak hi. Amah zong General Thual Zen makaih Zogam Army le Prime Minister Tun Kho Pum, Defence Minister Pu Son Khaw Pau, Foreign Minister Pu Hrang Nawl te makaih United Chin Government a kihel ngei ahihi. Tedim ah kanteng a semlai, Zogam galkap ah lut a, kanteng sum teng pia khat zong hem lo a, Zogam kumpi kiang ah apgiap ngei khat kici hi.

 Bangteng hileh Pu Neng Khaw En zatakna i piakkawm in, hong nusiasa Pu Tun Kho Pum, Pu Son Kho pau, Pu Hrang nawl a kipan, Zogam kumpi le Zogam galkap a semngei khempeuh zahtakna i pia ahihi.

 Amaute zahtakna piak tawh kiton in, Kawlmang in tapong banga outlaw a akoih Pu Cin Sian Thang, Pu Gin Kam Lian le Zomi National Congress, tulai Zogam galkapte leh, khawl tuanlo a, mailam a hong panglai ding, Zogam galkapte zong zahtakna i pia a hihi.

Sunday, February 13, 2011

Other side of the story: Zomi Nam Ni

Zomi Nam Ni Tawh kisai, nidanga kipan, i tangthu theihte tawh kibanglo, Ukpi lam pan amau muh daan, tutung in, khah huai kiza ahihmanin, Tong San pan lasawn in, blog simte a ding kong khahsawn ahihi. Na khatpeuh kieukim pan en zel leng, ciimhuai ahihi.


UKPI, SIAHTUNG, SIAHPHEI LE ZO MINAM NI

Tuma kum nih lai-in Zonet sungah “Mangkang Kumpite ong khan ciangin Pu Hau Cin Khup Ukpi-in koih a, Siahtung Siahphei kaaisak hi,” ci-in a ki-at lai khat ka sim kha ngei hi. Hih thu tawh kizomin I teltheih kim ding, ka telgennop khat om hi. Mangkang Kumpite in, mi om muang khat, (Hau Cin Khup) samin siahtung siahphei kaaisak hi loin amau (Mangkang Kumpi) ong khan ciangin, amau ong khan ma le ong khan hun laitaka a vaihawm, a ukte sung pan, a suan a khak, a luah ding mi a kan uh ciangin Pu Hau Cin Khup mu a, amah pen a beh Sukte na hi kha hi. Pu Hau Cin Khup pen ama khan ciangin siahtung siahphei a kaai pan hi loin a pu a pate khang tampi in gam ukin siahtung siahphei a na kaai khin uh ahi hi.


Amah, Pu Hau Cin Khup, (Sukte) khan ma tham lo, a pu Kam Hau khan ma-in zong beh dang tampi na maangin siah na kaai uhi. Tua banga a maang ngei, siah kaai ngei behte lakah, Suante beh, Buansing beh, Thawmte beh, Guite beh, Tawmbing beh, Gualnam beh, Manlun beh cih bangin a mun le a hun zui-in na maang ciatin siah na kaai kimciat uhi. Pu Hau Cin Khup khang panin Ukpi semin siah a kikaai pan hi lo hi. Hih bang a siahkaihna, a nam, a zah ciangtan, le a paulap bulphuh ngeina tawh siahkaihna pen Pu Hau Cin Khup’ pu ahi, Pu Kam Hau khang ciangin a kizang denden sate tungtawnin ngeina kip tawh kizui-a kikaai ahi hi. Tua Kamhau Upadi pen tuni dong mahin kizang lai hi.


Hihci bangin Mangkang Kumpi in a uk ngei, a hawm ngeite mah, gam uk dinga a koihna in, amaute’ gam-uk siamna. a pilna uh ahi hi. Tua hunin Mangkang Kumpi in gam tampi, kum tampi sung na uk khin uh ahi manin a hawm ngei a gen ngeite mah zang le-uh mipi ki-uk zo cih, a muhna uh tawh kizui-in a na zat uh ahi hi. Saizang, Kapteel Ukpi Pu Thuam Thawng bang, Mangkang Kumpi tawh sial banin Thangpi-ah kilemna -thukimna bawl khin napi uh, Mangkang Kumpi lehdo-in Myo-ok suamna-ah na makai zawzen hinapi, ama ta, a suan a khakte mah vaihawmin na zang veve uhi. Khamtung gam vaihawmte in tua hun lai-in siahtung siahphei a na kaih pen, tua hun lai-in sum (dangka) kizang nai lo ahi manin lo pan a piang, khawhsa an - vaimim le taang tawh ahi zongin, thatang - tuuktha le khaaltha tawh ahi zongin, sa-phei saliang - innsa liang, gamsa liang tawh ahi zongin kipia a, thagui thatang zangin, khua-ul kaai-in kipia ahi manin kikhasiat ngaihsutin kimangngilh lo hi. A ukte in siah a kaih mah bangin a galte kiang pan daalin kem a, kial a tunteh vaak hi.


Tua banga a beelte in a belhte uh ‘To’- in nei uhi. Tua bang a, gal hatte le a thukhual, a thumaante mi tampi in na beel a, Ukpi lian na suak hi. Tua hi a, mite a hu zo ding, a vaan zo dingin ‘To’ muanhuai a kizong hizaw hi. A taktakin ci leeng, nidang pek a kipanin tuhun dong, mun khempeuhah siah (tax) kipia hi. Tuhun mahmahin zong gam lian tampite in, a gam mite tungah siah (tax) tampi na la uhi. A Kumpite uh muanhuai, belh taak ahi manin ei mite tampi zong amau gamah gammi a ong san ding uh ut-in cihmawh tunna-in kinei hi. Tua manin Zomite ‘Thupha ngah Minamte hihang’ i kici liang hi.


Siahtung Siahphei Beina: Mangkang Kumpi in Kawlgam ong uk ciangin, Kawlgam Ki-ukna khen nih ong suah hi. Kawlgam Zaanglei teng pen Ministerial Burma kici-in, Shan, Chin, Kachin - Mualtung Gam a kici teng pen Frontier Areas Administration ci-in nam nihin ong uk hi. Leitung Galpi Nihna le gal ven zawh hun ciangin Bogyoke Aung San makai-in Mangkang Kumpi tung pan Suahtakna (Independence) laak ding a kisawm hun ciangin ‘Mualtung mi teng tawh kipawlin Independence la khawm ding’ ngimna tawh Mualtung mite ong pawlzot kawikawi hi.


Tua thu teng tawh kizomin a Khatveina, Pinlong Kikhop – 1946 March kha-in Shan Sawbwate makaihna tawh kibawl hi. Khamtung panin Hakha pan Chief Kio Mang, Falam pan Chief Hlur Hmung, Tedim pan Chief Pum Za Mangte pai-in kamphen dingin Falamte Kawl Sum Taikwel tonpih uhi. Tua kikhopna-ah Kawlgambup kipawl a, Independence laak ding khensatna taktak kinei zo lo hi. A diakdiakin ei Khamtung mite bang, Mangkang Kumpi mah ki-itin, kimuangin, Mualtung gam teng Mangkangte mah in a tuamin ong uk leh cih ngaihsutna kinei pian hi. Tua munah Chief Pum Za Mang in: “Bangbang i ci ta zongin, Kawl tawh kipawl kei leeng, Kalemyo pan a antang puak ding ong kikhaktan bek leh zong cimawh lua ni in, I paunak-a, ‘nga dongtuak’ a cih bang kha ni,” a cih ciangin Zaanglei le Mualtung teng kipawl ding lamah awnzaw uhi. Ahi zongin khensatna, thukimna laipi, letmat thuh nading ciang tun zo nai lo uhi.


A Nihveina Pinlong kikhop pen 1947 February kha kipat lamin Pinlong khua mahah kibawl hi. Khamtung gam panin Hakha pan Chief Kio Mang, Falam pan Chief Hlur Hmung, Tedim pan Chief Pum Za Mang ding hinapi, a cidam lo ahi manin, ama taangin Chief Thawng Za Khup pai a, kam phen dingin U Vum Khaw Hau in zui hi. Tua kikhopna-ah Bogyoke Aung San va pai-in ama makaih siamna mah tawh February 12 ni-in “Kawlgambup, Zaanglei le Mualtung Kipawl ding Thukimna Laipi Letmat thuh uhi. Tua thukimna tawh kizui-in, Kawlgam Zaanglei le Mualtung teng Kipawlin Independence la khawm ding; tua tawh kizui-in Democracy ngeina tawh ki-uk ding” cih thu kithukim uhi. Tua hi a, Ukpite in zong a siahkaih, a bum kaih teng bei ding cih, thei khin uh a, 1947 December kha-in Siatvatna - Compensation ngen dingin Yangon khua-ah taangmi (kusale) paisakin Kumpi tungah siau uhi. Tua hun a kipan Siahtung Siahphei bei nading a thu kipan hiamhiam ta hi.


Leitung Galpi Nihna (II World War) ong om ciangin Mangkang kumpite in Khamtung gam nusia-in India gamah nungkik uhi. A nungkik ding uh ciangin Chief Pum Za Mang tonpih sawm uh a, amah’n zui nuam loin busim hi. Galven khit, 1945 kum a kipanin Khamtungah gam-uk zumte kihong kik ta hi. Tua hun ciangin Chief Pum Za Mang in Mangkangte a zuihnop lohna hangin thu kibawlin Ukpi za panin tawlkhat sung ‘under suspension’-in kikoih hi. Tua hunin Kamhau gam sung a hausa makai pawlkhat in tua thu meetbawlin Tedim gam sung teng, amau khawk ciatah khenin siah kaih ding hanciamin siau ciat uhi. Hihte in siahtung siahphei bei ding a siau hi loin Ukpipa’ siahkaihte, amau teng in hawm ding a, siah a kaih theih nading uh a siau ahi uhi. Ahi zongin hun tawh kizui-in siahkaih bumkaihte bei ding cih thu om khin ta, cih a theih uh ciangin Siahtung Siahphei bei nadinga a vaihawm, a makai-in ong kineih uhi. Hih thu tawh kizomin Falam Mangpi Zum Lai, General Miscellaneous Proceedings No. 72/8T 1946-ah Report sungah 1. xxx, 2. xxx, 3. xxx,


4. In all these proceedings, both Mr. Wilson and Mr. West were of the opinion that these frivolous and mostly false charges were brought up mainly with a view to have Chief Pum Za Mang removed from his Chieftaincy and his tribal area broken up into Independent petty Chieftaincies. From the perusal of the records and the existence of the memorials, to His Excellency the Government of Burma, there is no doubt that the only motive behind all these agitations was the desire to have petty Independent Chiefs and to break away from the control of Kam Hau Chief.


While Chief Pum Za Mang may not have been entirely blameless in his dealings with the people in the past, I agree that the present charges after a lapse of some years were brought up at the instigation of the anti-Chief Pum Za Mang with the sole purpose of having him removed and his area broken up. It is quite well known that the Zos, Thados, Muizawls and Tuithangs have been trying to break away from the Kamhau rule. When the chances of their becoming Chiefs themselves appear gradually dimmer, they became the leader of commoners wanting no chiefs at all throughout the district.


5. It appears that their agitation is going to succeed. It is learned that Gov’t. is considering the question of the abolition of chiefs very seriously. In fact, the matter seems to be one of a foregone conclusion. Therefore, I do not see any necessity in examining in detail all these charges – brought up against Chief Pum Za Mang. The idea underlying the original order of the Deputy Commissioner and the Frontier Areas Administration to peruse the enquiries fully was to ascertain if Chief Pum Za Mang should be ‘officially’ re-instated once and for all. This consideration no longer exists in view of the probabilities that Chief’s post will be abolished and the present incumbents pensioned off. It is also likely that the present tribal divisions will be subjected to carving up to suit the demands of an administration by Intermediate Councils or by Myo-okes.


6. Therefore it seems to me that the wishes of Zos, Thados, Muizawl Headman, and Ex. Subedar Thang Za Kai of Tuithang will have been automatically met in the near future by Government’s orders. They will most probably have their own respective Intermediate Councils independent of any single chief. It is also a foregone conclusion that all customary dues will be abolished as from 1st January 1948.


Hih a tunga kigelh thute i et ciangin Zogamah Siahtung Siahphei a kikaihna hita leh a beina hita leh leitung pianzia le a hun zui-a a kikaai, a hun zui mah a a bei hi a, mi pawlkhat makaihna tawh a bei hi lo hi. Ahi zongin mailam Nainganzi paidan le mipi’ lungsim ngaihsutna zawh nading a geelsiam, a mu kholsiamte in a piang thu khatpeuh, hun khatpeuh meetbawl thei-in (a khuan a ye) laak siam hi. A taktakin tua hun lai-in Ukpite bang na navaak uh henla, zu ne bekin na nitum loin, na pilvang deuh uh hileh, “Kawlgambup Kipawl a, Independence kila ding; Democracy Ngeina tawh gam vaihawmna kinei ding; Khanggui kizom a ka siahkaih, ka bumkaihte uh beisak ding thukimin letmat thuh khin hi ung; Siatvatna - Compensation zong siau khin ung. Siahtung siahphei kaai nawn lo ding hi ung,” ci-in na taangko kha zenzen bang hileh, mipi’ lungsim ngaihsutna kilamdang zo mahmah ding hi.


ZO MINAM NI ONG PIANKHIATNA


Ei Zomibup ading a Ni thupi pen ahi, Zo Minam Ni ong pianna le ong Piankhiatzia bulpat dih ni. Kawlgam, Mualtung Gam (Shan, Chin, Kachin) vaite tawh kisai kantelna, April 1947 Maymyo-a kibawl, (Frontier Areas Committee of Enquiry)-a thu-khensatnate pen Kawlgam Governor-pa, a Vuanzite le Mangkang Kumpi mahmah in kipsak hi. Tua thukhensatna tawh kizui-in Paletwa pen, nidangin Rakhine gam tawh kigawm hi a, Khamtung gam panin Constituent Assembly (??????)-ah 6, 1947 May kha sungin kusale (taangmi) kipaisak hi. Tedim panin Capt. Mang Tung Nung, Falam panin U Sa Vut, Hakha panin U Ngun To, Kanpetlet (Mindat) panin U Vawmthu Mawng, Paletwa panin U That Hlaing-te kiteelin, Matupi panin kusale om zo nai lo ahi manin Dy. Counsellor U Vum Kho Hau in tua mun la hi.


Kawlgam ‘Suahtakna’ – Independence I ngah ciangin U Sa Vut le U Ngun To-te Gam-uk Vuandok lamah pai uhi. Tua ciangin U Ngun To’ munah U Lian Thum ong lut a, U Sa Vut’ munah U Tial Dum ong lut hi. Tua hun ciangin Matupi taangmi dingin U Sang Ning zong ong tung ta a, Khamtung gam vaihawmna – Ministry of Chin Affairs pen amau teng in tavuan ong la ta hi. Kawlgam Independence zong kingah khin ta a, mailamah Parliamentary Democracy tawh kikalsuan ding hi ta hi. ???? kusale-te zong mailamah Hluttaw taangmi kiteelna-ah kihel nuam ding, mipite’ mee mah deih ding ahi manin, party zong ong neih uh kul ta hi. Tua munah Tedim panin Captain Mang Tung Nung makai-in Khamtung Suahtak Vaihawm Pawl – KSVP ci-in Party min phuak hi. Ukpi Pum Za Mang makai-in Thu Hoih Vaihawm Pawl – THVP ci-in Party min phuak hi. Khamtung gam Vuanzi U Vawmthu Mawng makai-in 1948 February 20, 21, 22 sung teng, Falamah kikhoppi khat kibawlin hun kilaihna, siahtung siahphei beinate taangpi tungah kipulaak hi. Tua lai munah a kikhawm mi tul nga - 5,000 pha kci hi.


Nainganzi tawh kisai mipi kikhopnate tuhun dongin 10 tawh hawm leeng a taktak tawh kituakzaw hi. Ahi zongin hih pen record a kiciamteh ahi mah bangin a phazah bel thupi lua lo hi. Tua hunin Zo Minam Ni cih min kiphuakpah nai lo hi. 1950 kum October ni 9 ni, Chin Affairs Council kikhopna-ah Zo Minam Ni dingin 1948 February 20 ni kikipsak hi. 1951 February 20-22 sung a khatveina Zo Minam Ni Pawipi, Mindat khua-ah kibawl hi. Tua ni-a kipanin tuni dongin kum 60 val, kum simin Zo Minam Ni kibawl hi. A kibawl sim mahin, Zomi kithutuak a kipumkhat nading, I minam le I lai, I paute mangthangsak loh nading, gam khantoh nading cihte sangin Siahtung Siahphei thu, Ukpi thu, Sukte beh langpan nading thute mah kitamgen pen hi. Nidang a siahkaihna le siah piaknate pen mi khatpeuh, beh khatpeuh in amau ut thu tawh a kivaihawm hi loin a khuahun zui-a kizang ahi manin kuamah kimawhsak nading om lo hi. Tua ahi manin a beisa thute taangthu-in koihin ki-it kilem nading thute, kithutuak a kipumkhat nading thute, gam khantoh nading thute ngaihsut-huai, genhuaizaw ka sa hi.


Hih thute I ettel ciangin Sukte khan ma a, a khang , a vaihawm peuhmah pen galhaang, vaihawm siam, gal le sa lauhuai panin mipite a hu zote, Ukpi na suak uhi. Sukte Ukpi ong suah ciangin Tualgal, khua khat le khua khat kido kithahnate ong bei-in mipite in zong nuntak nading lokhawh mabante lungmuangtakin sem thei ta hi,” ci a kigen ngeite zong kiza ngei kimciatin um ing. Tua hun laitak mahmahin zong Kawlgam hitaleh gamdang tuamtuamte-ah hitaleh a kumpite uh, a ukpite uh ’gamtat thei mahmah uhi. Sukte khan ma-a a vaihawm masa pawlkhat bang in “hei tang, tutang peuh a khot ding ciangin singkhuah bawk taangin mi’ ngaltaak peuh-ah khong” ci-in kigen ngei hi. Tua bek hi loin hun kilaih sung a, vaihawm (council) pawlkhat bang in a mipihte thu a sit ciangin “bungbu khai-in a nuai-ah zasan halin a khu diiksak kawmin sit” cih kiza ngei hi.


Sukte Ukpi ong khan khit ciangin kum tampi, khang tampi sungah tua bang liang tatsiatna kiza ngei lo hi. Kum thum sung guah zu loin kialpi a tun hun sungin Pu Kam Hau le Pu Za Paute in a saiha le a sialte uh zuakin Kawlzang panin buhtang lei-in a mipihte puksihna ding pan hon hi, cih bel a kigen thu khat hi. Pu Kam Hau in Kamhau Upadi na bawl a tuni dongmahin kizang lai hi. Siahkaih, Bumkaih, Tuuktha, Khaaltha, Innsa liang, Gamsa liang cihte zong a thu, a la, a hang, paulap khat zui-a a na kaih ahi hi. Tu-a kipan Zo Minam Ni I bawl ciangin ki-it kilem nading, kithutuah nading, I vekpi-in maa pang khawmin, khantoh nading thu vive I gen nadingin a kuamapeuh kong hanthawn nuam hi.


Laigelh : Pu Tual Khaw Mang
Source By- Pu Hang Za Thawn





Friday, November 5, 2010

Kalay Declaration, 9/11 leh 7/11

October 24, 2010 nipini in, Zogam khawpi Khawlpi/Zomun a kibawl Zomi National Congress kum 22 cinna pawipi pan in, Kalay Declaration cih solbup thusuak khat hong kikhah khia ahihi.Tua KD ah kawl makaite le mualgam makai te'n suaikai ciat uh a, Burma pen democracy le belpawlgam a kivaihawm theih nang in, Panglong Khawmpi thak khat sam a, thu le la teng vaihawm kik ding in, ka kithukim uh hi, ci in kiciamna nei uh ahihi. Mipuanglai in Second Panglong Confernce bawl ding cihna ahihi.KD in Zomi le mualgamte maban agencian banah Burma uksung bup linglong sak zo in politics thukawng kihei sakzo ahihi.9/11 le 7/11 bumlehzo ahihi.

View Larger Map

September 11, 2000 kum in Islamic terrorist pawl ahi Al Qaida pawl in vanlengpi 4 tawh USA gam mun thum buluh uh a, mi 3000 val in sihlawh in tuani pen 9/11 ci in kiciamteh ahihi. 9/11 zawh a kipan in leitung paidan atuampi khat in, thukawng hong kihei ahihi. Banghang hiam I cih leh, lungsimgaldona ( Cold War) zawh ciangin, Soviet Union phel 16 kisuah in, kia niam ahih manin, USA pen leitung ah ahat pen le ahau pen gam in hong ding velval ahihi. Galte beita ahihmanin, USA foreign policy zong hong kihei lamdang in American Value ahi freedom, democracy leh human rights lam naktak in leitung ah hong tangko pih uh ahihi.Tua tawh kitonin, Kawl ukna nuai a om Mualgamte le democracy deihte bang nakpi tak in tha pia in muak uh ahihi.

Ahizong in 9/11 zawh ciang in, Islamic Terroriste tungah phuba lak ding le Islamist Extremism kici Islam biakna kiuangsak tepawl bei sak ding hong kisam ahihi. Tua ahih tawh kitonin, Islam cih biakna khat muitum tuam ding lah hoihlo ahih ciang ci in, Kumpi hilo galvan tawi khempeuh huamsak a War on Terror cih min vawh in gal hong pan khia uh ahihi. Tua a kipan leitung politics pen War on Terror in tuamcip phial ahihi. Tua huhau mah in galvan tawi a suahtakna sual pawl tuamtuam zong Anti Terror daan (Law) tuamtuam in huam kha ahihmanin, hong tang theilo uh ahihi. Islamist Extremists hang in Minam a ding le Democracy a ding nasem galvan tawi pawl tuamtuamte leitung lobby ah lawhsam cih ding ahihi.Nidang a Freedom Fighter ci a kimuak keei, Kawlgam uksung pawlpi tuamtuamte zong huam kha ahihi. Pasian huhna tawh Zomi le Karente pen a cause uh pen adik taktak ahihmanin, kamaap uh hi, ci in tua hunlai a Foreign Secretary ahi Condolezza Rice in suaikai ahihmanin, Zomite le Karente ki suakta bilbel cih ding ahihi. Tualo siah pen antiterror law in huamkim ahihi. Tua ahih manin, 9/11 pen suahtakna deih mimal,minamte leh gamte a ding in Satan number 666 bang a lipkhaphuai number khat ahihi.

November 7, 2010 kiteelna pen Mipi Palai-MP kiteelna hilo in Mut Pu- MP kiteelna ahih banah 7/11/2010 a kibawl ahihmanin 7/11 kici ahihi. 7/11 kiteelna pen Kawl gamkeek galkap te'n 25% Uniform tawh, 75% pen pheituamsuah USDP le NUP min tawh vompi sahawm a hawm khin uh ahihmanin, KITEELNA hinawnlo in kawlgalkap le a molhtum teng uh KITEENNA hilel ahihi. Kiteenna a kihel ding min listte a kien ciang in, numei tawm mahmah in pasal min tamzaw ahihmanin, pasal le pasal kiteeng ding hi mawk uh a, AIDS cih loh mipi lemlawh ding bangmah omlo ahihi. Gam le Lei in AIDS vei dinga, tha neilo in gentheih kici teng hong thuaksak ding ahi, gam natna tuamtuam ki maiphut toh ding cihna ahihi. Adahhuai penpen bel Zomi, mualmite le Kawlmite suahtakna le khangtona khaktan 2008 Pingpei Thukhun (2008 Nargis Constitution) pen 7/11 a kipan a kii, a hapak, acinte hongdawk khia ta/ding ahihmanin, 7/11 pen Zomi a ding a, Satan Number 666 mah banga lipkhap huai khat mah ahihi.

9/11 in leitung level ah suahtakna akhaktan mah bangin, 7/11 in Kawl ukna nuai a Zomi suahtakna khatan kulhpi ahihi.. 9/11 pen leitung democracy gamte picingna le mitkeuhna hangin Zomi te'n ki kantanzo cih ding ahihi. Ahizong in 7/11 pen Kawl Satan Gamkek Galkap Kumpi vai hong hih cianga bumleh ding hong hamsa mahmah ahihi. Gam khangto atamzaw pen christian le democracy gamte ahihmanin, khasiangtho in amaute huau a, Zomite a ding bumleh hamsa law lawmlawmlo ahihi.


7/11 Satan Number bumleh nang Kawlgalkap uksung teng a kilungmang mahmah laitak in, Pasian in Zomite thumna le taunate hong dawngkik a Kalay Declaration hong suakhia ahihi. KD pen I gensa mah bangin October 22, 2010, Kawlpi khua a kibawl Zomi National Congress kum 22 ci'nna pawisim Zomi, mualgam le kawlgam mipi makaite kimuh khawmna pan hong piang khia ahihi. KD kithukimna ah 1.Kawl Galkap sikciangkhut tawh kiukna abei zawh nang, kithutuak tak a pangkhawm ding. 2. Galkapte kiteenna 7/11 pomloh ding 3.A nih veina Panglong Khawmpi neih ding, cih thu thum bulphuh in kiciamna bawl uh hi.Solbup zak ding a zong tangko pah uh ahihi.

Hih Kalay Declaration pen lamdang sak huai zah dong in gamsung, gamgi le leitungbup a om, mimal le pawl tuamtuam in thukim pih khengkhang mawk ahihi. Mipi deihna lianlian khoihkha ahihman a, hizah ta ki thukim pih ziahziah hi ding, kici hi. Pasian nasem tampi te in, Zomi le Kawl uksung a mipite aw pasian in a dawng kikna hi, ci uh hi. Panglong Khawmpi deih a mipi in lampi zui a hong kiko zuahzuah ding lau in Kawlmang uksung khawpi khawta khempeuh ah 7/11 Satan galkapte kileh pah ziahziah uh ahihi. Tua bek thamlo in, hih sawngsung teng asukpi hunsung teng, Kalay Declaration leitungah a kithehthang theilo nang in, Kawl ukgam Burma le leitung kizopna Internet khaktan bikbek uh ahihi. Pasian Khasiangtho sawlna tawh hong kipuangkhia Kalay Declaration pen Satan galkap te'n bangzah ta a lau uh hiam cih kilang ahihi.

Kalay Declaration in 7/11 le 9/11 a bumleh zawh lam, mailam hun asawtlo ah abanban in hong kilangkhia zuahzuah ding ahihi.Tu sawng teng mah in USA in zong `Kawlgalkapte huaisianate kan khia ding CoI bawlkhiat theih nang leitung cialpi nakpi tak in hong bawlsan mahmah ta ahihi. Tua CoI cialpi pen gam sawm val in thukim ta uh ahihi. Alang khat lam ah Pasian umlo communist People's Republic of China-PRC in zong CoI vai lehdo in UNO ah satan zeetna bawl in, gam tuamtuamte Kawlmang gum zaw ding in, a zolzol laitak ahihi.

Bangteng hi leh thuman thutak ahih banah Zomi le Christian gamte panlakna ahi KD le CoI pen hong tangtung teieti ding a muanngamna kinei ahihi. Buddhist Kawlmang le Communist China te panlakna pen ahat mahmah a bang zong in, atawpna ciang, leitaw ah hong kide'nna ding uh ahihi.Leitung pen Satan gam hi akicih sam hang in, pasian biate atawpna ah thokikzo nawnlo zah dong a, pukcip ding pen a nungta ( ci a Zomite up) christian pasian in phallo ding ahi, cih muhkholna kinei ahihi. Tua ahihmanin Thuman thutaklam ah akuamah ciat pangzaw ding in iki hanthawn ahihi.

Zomi leh Christian Term tawh kigelh ahihmanin, biakna kammal tampi tawh hong kigelhkhawm ahihi.Kitheisiam tek ding in ilamen ahihi.

Second Panglong Conference pan Second Independence ah !

Zo Khup

Follow Blog on Facebook

Wal-Mart.com USA, LLC