Hih Zogam mualtungte a, naupang mangthangte thu tawh kisai ,Pu Tuang in awlmawhna tawh hong tangko pen tam vei sim pian ta ahihi. Suangkua Ceasefire tungtang kihona tawh kidawng manlo cih ding ahihi.
Mualtung vai ah lut leng, nam 3 khong in kikhen thei in um ing.
1. Leitung secular mit tawh etna
2. Christian mit tawh etna.
3. Minam mit tawh etna
1. Leitung mit tawh
Leitung mit tawh enleng bel, Freedom of Religion pen i deih tek a hihna tawh kituak in, Zomi khat peuh in Islam, Christian, Hinduism , Buddhism le adang biakna tuamtuam biak khuan kinei lel ahihi. Satan pawlpi zong aphuan nuam a om leh ki kham thei taktak lo ahihi. Universal Declaration of Human Rights ah siangtak in kitaklang ahihi.
Tua ahih mah bang in, ei up biakna tek suakta tak a, tangko le practice theih hi in, kua mah ki nongkai sak kei peuh leng, aphamawhna bang mah om lo ahihi.
2. Christian mit tawh
Christian mit tawh en leng bel, dawimangpa in i gam i lei ah, gam hong keek toto ta cih ding ahihi. Gam hong keek bek hilo in, tunote abanban in hong neta cih ding ahihi. Anek baih zaw deuh daipam le zongkhalte pan, hong pan ciauciau ta ahihi.Tucing te'n zong a tute uh cing zo nawnlo, cing ngamlo, ngiate kihta in, tute kep le hum ding sangin, ngiate in amau a peh huan loh nang un, dai dide a bu khinkhian uh hiam, cih nop huai phial ahihi.
Aleh lam ah ngaihsun leng, tucingte lak ah ngiate kong ana honsim om uh hiam, cih dotna zong om thei ahihi. Tua ahih kei leh tucingte in ahih theih zah un, tute kem in cing tale uh, a tute mahmah in polhteh a, a sih ding gau un, ngiate lam zuanzuan kha uh ahiam, cih khong sittel huai ahihi.
Nidang lai khong hileh, Crusade Galpi apiang zo ding ahihi. Christian masa te'n Jerusalem ahunkhiat nang un, Muslimte tawh gal na kisim ngiatngiat in, tua pen Crusade Gal kici hi ven maw.
Zomite Jerusalem a hi Zogam hunkhiat nang in, Zomi crusade gal hong om ding hiam? cih bel kuamah in gen khol theilo a hihi.
A leh lam ah enleng, Zomi pasian nasemte lak ah, pasian tate a dinga si ngam le hingngam a om hiam, ci a pasian in a nasemte, a sapna " Aw" hoh a hi diam cih in om hi.
Politic tak in genleng Pasian gam khat honkhia ding in, pasian sawltak christian galkap te'n, bang ci in galdo hong pan uh diam? cih bel ei christian nautangte hungaih mahmah thu khat ahihi.
3. Minam mit tawh enna
Minam mit tawh en leuleu leng bel, Zomi te i ngeina thak ( New Culture ) pen christianity hita mai ahihi. Pupa ngeina khenkhat le Christian upna kipawikhawm ngeina thak khat anei i hihi.
Minam khat i kha (soul) pen ngeina ahih tawh kitonin, tu a banga namdang Kawl le Buddhist ngeina, kawlmang in hong thaltulh gawp mawk pen, Zomi ngeina hong suksiatsak sawm cileng zong kici thei ahihi.
Kawl te'n Buddha Bata Bamar Lumyo acih tangh tangh mah bang vua, Zomi te'n zong Ei Christian Zomi Te kici tanghtangh se i hihi.
Unau Naga te'n "Naga Nationalism" cih pen Naga Culture, Christianity le Socialism kigawm ahihi, ci in letkhia uh hi.
Tua mah bangin Zomi Nationalism i cih zong Zomi Culture, Christianity, Human Rights le Liberal Democracy kihuanpolhkhawm ISM nam khat ahihi, ci in letkhia leng kikhial khollo ahihi. ( hih tawh kisai khatvei genkhawm ngeingai leng, define leng kacihna hi)
Ka phawkkik dihdih khat ah, 1990-3 kikal pawl in, Kawlgam bup Buddhist Kipawlna ( Sanga Maha Nayaka) pan in, siampi lian mahmah Guru pi 5 Tedim ah hong pai ding ahihmanin, Tedim khawzang in na dawnkul uh hi, ci in Tedim Kawl Buddhist thunei te'n mipi thu hong pia uh ahihi. Kawl ulian khong hi le phadawm lai, aana lelhna tawh paitheih hi in, a dawi kungpupite uh dawn ding taktak mawk pen hamsa sa, kawlmang thu ahihciang lah kilau in, mipi lungliap mahmah ahihi.
Thungen thei te'n thungen kei uh a, a zingciang gurupite hong pai ding ni pen khua niim dimdem in, van ah meipi dup zen in hong kai hi, asawtlo in " Khawhun sialua ahihmanin dawikungpu 5 te hong painawnlo ding uh hi" ci in thunei te'n puangkhia uh ahihmanin, mipi khempeuh lungdam in, tapkual ah lungdam in ki-ai ngeingai ngei ahihi.
Cihnopna ah Dawikungpu gurupi 5 te, hong pai pen Zomi mipi in a kizadah hilo in, Christian Zomi mipi bup in, va vaidawn keei dihzen ding pen, ki utlo zungzung ahihi, na kiza mahmah hi, Buddhist mudah le gimneih cih bang hituanlo ahihi.
Buddha zong hong hingkik hi le, tua banga galvan suanga a siampute dawnsak pen awi tuan lo ding ahihi.
Minam tawh enna ah ciahkik leng, Christianity pen Zomite biakna banah ngeina zong hita ahihmanin, Christianity hong suksiat taktak mawk uh le bel, Zogam le Kawlgam kikal ah galpi khat hong piang ding ahihi. Ngap ta kei leng Crusade galkapte banga , i ki hangsan sak hong kul kha thei ding ahihi.
Banghang hiam cih le, mi khempeuh pen biakna thu ah, a ki si ngam tek hi mawk ahihciang in, kawlmangte pilvang leh hoih ding ahihi.
Zogam a Buddhist Mission kici pen, Myanmar Government nuai a Ministry of Religious Affairs- MORA i branch khat ahi " Taungtan Tatana Pyuh Aphuat " i hong sawl ahihi. Zogam Buddhist Mission pen Kawlgam kumpi in a neng atawng sik a, hong khah ahihi.
Zomite pen nitumna lam pan, mikang naksau te'n Christian Mission tawh a bumhai hi, ci in Kawlmang te'n thuleng khah pahpah uh ahihi. Ataktak in ci leng, Zogam a hong pai Christian Mission te pen, hong uk British kumpite sponsor hilo in, ama kisai pih biakna ciat i sponsor hizaw ahihi. American Baptist Mission, France Catholic Mission cih bang peuh hizaw ahihi. Gamkeek British te biakna hi le Church of England hizaw ahihi.
Kumpi sponsor tawh hong kikhah biakna mission pen Buddhist biakna bek om pan ahihi.
Hihmun ah mipi theih ding thu khat om ahihi. Tua pen Kawlgam Buddhist kipawlna lian pen ahi "Naingandaw Sanga Mahanayaka" te pen kawlgalkapte mizat hi in, Buddhist siampu atamzaw in zong a deihloh uh ahihi. Buddhist Siampu atamzaw in " Sangga Tamagi" ci in UG in kipawlna nei uh ahihi. Tua mah bangin Zogam a hong kuan Buddhist Mission sponsor USDP/SPDC kumpi zong akawl mipi mahmah in adeihloh uh ahihi.
Zogam Buddhist Mission pen, Buddha biakna taktak tangko dinga hong kuan hilo in, Kawlgalkap kumpi i ukna, thukanna le Zomi ngeina susia nanga hong kuan hizaw ahihmanin, Zomi tangpi tangta in Satan Gamkeek Mission banga ngaihsun a, lampi om khempeuh tawh, kisuanglah hetlo a dodal ziahziah ding hilel hi, a ci phialmawk zong mi tam mahmah kici hi.
Minam mit tawh enleng, biakna zanga genocide kibawlna nam khat ahihi. Banghanghiam cih le kawllai gelh in, kawlpau pau in, kawl biakna bia in, i gam ah kawlte hong dim le l, Zomi le Zogam abeita cihna ahihi.
No comments:
Post a Comment