Thursday, August 9, 2012

2012 Kawlngian leh Zomi dinmun


Tulai thupiangte lak a Zomi leh Zogam hong hetkha thei ding thu khenkhatte theihhuai pawl khat anuai ah i gelh ahihi.

1. Mualgam galkap tengin Kachin gam Kawlte'n a busimsim uh, June ni 10 ma a khawl dinga UNFC in Kawlte thutawp ( Ultimatum) apiak uh Kawlte lau uh a tuama in, Thailand ah Kachinte hopih in, Mualgam kipawlna UNFC lungkim sak pak uh hi. Ahihhangin Kawlngian zang uh a, kap lai veve uh ahihmanin, Kachin gam banah Shan gam nanagwn galin lawh ta hi .Karen gam ah zong BGF te galkuan sak ahihmanin Karen te'n 4 na kaplum uh a, tulai tak kigalging tuakin kipang  uh hi. Tua ahihmanin Galmei hong kilawh khak ding Zomi te zong kigalging khol a om ding kisam hi.

2. Mualgam Ultimatum alauh man uh leh  mipi kilunghei nangin, Arakan/Rakhine State ah Muslim leh Bhuddist buaina bawl uh a, Muslim 800,000 thahgam ( Genocide) bawlsawm in kipanpan uh hi. Hih pen Kawlte President Office pan a PS Major Zaw Htay makaih ngiat a, a holhthawh uh ahihi. Mualgamte hong vauna uh hi in, Kawl nuai ah na lut kei uh leh, hih Muslimte banga hong kibawl ding hi , acihnopna khat uh ahihi. Tua ahihmanin hih Muslim tungtangah Zomi te'n Kawlte lam i pangkhak loh ding thupi mahmah hi. Tu'n Kawlte kilawhkhuh kik ding dinmun ah om ta hi. Acilin leitung muslim gamte in phawkkha lo uh a, tu'n gam 57 kipawlna Organisation of Islamic Cooperation- OIC in, panlakna neih sawmta ahihmanin, Kawlte gamsungah akihang sak gawhgawh lai pong uh hangin, gampua ah meikhup pianpian ta uh hi. Namgim haupen Saudi Arabia, Iran, Libya cih te'n zanni mahmah in "Kawl Bhuddistte kidawm un." ci in thupia uh hi.Kawlte leltak hangin US leh EU gamte in namgim khuuk neite tawh kisia nuam khollo ding hi. Tua banah Kawlgam pen US hilo ahihmanin, Muslimte va ngapbawl keei pen hong haivai mahmah kha ding hi. Kawlte hai bel Zomi te suahtak nang lampi mong khat hi lehbung bilbel thei hi.

3.2015 ma in Kawl uibupi Neipi Taw khawpi ah khawmpi khat kisam dinga, tua mun ah mualgam te'n deihdeih gen thei ding ci uh hi. Mualgam dangte buaihuai khawllo a, Zomi sung bel Kawlte kiangah akizuak kholkhol makai khenkhat hong dawkdawk ta hi. 1947 kumin Pu Vum Kho Hau in Zogam puaisar semin hong zuak hi, acici mi tampi leh kipawlna khenkhat in tu'n  Zogam zuak sawm in, Thein Sein maipha mu ding kituh ngeingai uh hi.Shan, Kachin, Karen, Mon, Rakhine, Karenni leh mualgam State unau dang tengin, khauhtak a Federal Union ding mah aphut sawm laitak uh , Zomi sunga maphu ZCD leh CNF in gambup tanga thului ding kician policy bangmah neilo uh a, ZCD in Zogam phel 2 kisuah nang UT ngetna  leh CNF  in namneu hamphatna lepkhiattuam theih nangin,  Zogambup man ( Price) tawh zuak dingin, Ngun Cung Lian sunglut sak khin uh hi.Mite policy tawh tong leh laam in, kikhai khin malam zo ta hihang.Kawl Vs Mual a tu zong tukhawm nailo meizial malam khin hihang.

1947 lai in mite'n Right to Secession leh Right to Self-determination khong a gen phekphek lai vua, Zomi te'n State zong hilo, Kawlnuaia Division Ginalo khat i nget leltak khong phawkkik huai hi.Vum Kho Hau Zogam zuak ci a koko te'n,  Vum Kho Hau lampi tawt sawm kei ni. Zomi leh Zogam pangkhawm a, Kawlte politics ah i deek ( Bargain) ding hun hi zaw ahihlam, akuamah peuh in phawk ciat huai hi. Zehphi a om leh, tukhang takhang dongin,  Zomi leh Zogam zuak a, Zovontawi khang sawnsawn te'n,hong ciamteh dinguh ahihlam kuamah in haih kei ni uh guai. .Tualsung khawksung thute ( Township, Dialects, South/- North cih peuh)  pen Kawlte tawh i kigawi khin a, i deih teng i ngah khit ciangin, Zogam Parliament/Assembly ah i ut leh ei leh ei kivel, kinuai, akisap leh Japan te banga Zogam Innpi ah  MP te hong  kilai ngeingai lel ding uh hi.

3. Neipi Taw Khawmpi ( Panglong Khawmpi tuh/fake) ma, Mualgam teng Kawlngian tawh hong peipuang sawm daan uh mukholh theih khenkhat anuai bang ahihi.

  • Karen sung Bhuddist leh Christian hong sutuah ding uh hi. Tua banah Karen State a te leh Delta ( Irrawaddy) lam a te hong sutuah lai ding uh hi.
  • Zomi sung ah Thein Sein maimu nuam kituh vive i hihmanin, Neipi Taw a president office pan Township leh Dialect wise ( Tedim, Falam, Tonzang, Hakha, Mindat,etc..) a,  ava kimuhpih masasa amau leh mau Kawlte muan pen daan in, amalmalin  kisa sak ding uh a, Zomite lawngkhat suak theiloin, township hamphatna no khat tek tawh golhguuk hong pia ding uh a, Nampi leh Gambup Tanvo ahi Federal State Status taktak pen, maikaite tung pan sum tawh hong leikhiat sawm ziau ding uh hi.
  • Kachin State ah Kachin leh Shan-Bamar ( Ataktak ah Tailai Shan hizaw) population kikim pian uh ahihmanin, Kachin leh Shan sutuahtuah uh a, 2015 ma akisap leh Rakhine gam a bangin mei hong tawh ding uh hi.
  • Rakhine State buaina pen Rakhine numei khat Muslim te'n suam acih uh hangin, tua asuam muslim 3 te lak ah khatbang amah leh amah bang ki guiawklum liang ahihmanin, Kawl kumpi MI te'n thagum tawh Rakhine nemeinu abuan sak uh zong hi thei hi. Bangteng hi leh Rakhine te'n a rights te uh, ngen manlo lianga abuai nang uh leh, akhiap nang vua, Rakhine gam buaina pen mei cih behbeh lai ding uh hi.
  • Shan gam pen Kawlgam Federal thu ah makaipi hiden uh ahihmanin, Shante thazawm sak nangin Shan hilo minam neu teng tawsawn niloh uh a, Shan State sung ut kei ung, ci sak den uh hi. Shante hong khauhpai uh leh, Shan State sung minam neute tu asang hong tawsawn lai ding uh a, Shan leh adang teng kikalah gam hong hal ding uh hi.
  • Tulai a Muslim thu in leitung lawh ahihmanin, lau pian ta uh a,tua lampial sakna in, Sente khong zong mipi tawh hong sutuah khathei mawhlo hi. Banghang hiam cih leh Federal taktak in Kawlgam pai hi leh, Kawlte guk ding, damiah taih ding om nawnlo dinga, Federal Union  laizanga gamkeu teng bek tawh akinam tak uh kul ding ahihmanin, Federal Union taktak apiangloh nang, septheih sepmawh hong hong sem ding uh hi.
Atunga teng pen, mailam kum 2-3 sunga kiphukha thei ding thute ahihmanin, ahunlap a tangpi tangta te'n theih kholhhuai hi.

4. Tulai Kawlte kihei daan enleng, galkaplam hita leh democracy lam hi ta leh, Mualgam teng deek-si-dawn thei nawnlo a, khahsuah khak ding uh lau mahmah uh cih kimu thei hi. Tua ahihmanin Kawl Unity a om theih nangin, biakna dang leh nam dang teng hong ban phinphin uh a, Kawl Unity bawlbawl uh hi. Zanni in Aung San Suu Kyi pen Parliamentary Committee khat ahi, Rule of Law Committee Chairperson dinmun pia in, Kawl huaisiana teng leitung mit ah asel nangun munbawlsak khol uh hi. Rule of Law min tawh namdang leh biakna dangte hong vat uh ciang, Aung San Suu Kyi molhtum in zang ding uh cih kimukhol thei hi.

Atawpna a i gennop bel Shan, Kachin, Karen leh i sanggam dangte pen nambup, gambup vai ahihciangin, pawl leh pau akibatloh uh hangin, hong dingkhawm thei veve ding uh hi. A lungkhamhuai ahih leh ei Chin/Zomi ki lupil sakte, ZNC Pu Vung Za Kap pau kawm pak leng " I haina teng pil kileh sak" te i hihi. Hunkhat lai in Champhai bial a om ZNC Pu Vung Za Kap kiang ah ZIA galkap khenkhat hawh in " Pu no Tonsim bial eimite bang na ci vua?" acih uh leh " Ko kiangate bel, hailua, hailua, hailua kisa , tuh ahaina teng uh , pil kileh sak uh." ci in lungkham tuak mahmah hi.

Kawl Vs Zomi/Chin thumungpi khenkhat ah  lawngkhat i bat kulna hong om dinga, tualsung vai ah bel i ut leh kipet, kingik zong phamawhlo hi.Namke leh khawkke khatpeuh nuai ah , kuamah ki-ut tuan samlo ahih cianga cihna hi. Athupi ah National Issue ah Kawlte kiangah malep a kuamah kizuak khakloh ding poimawh mahmah hi.

Ahunlap a kigelh ahihmanin, i gam leh nam Kawlte kianga zuakzo veve hong om leh, khang sawnsawn te'n pupate mawlna mah ci in, i vek a hong mawhsak veve nuam ding ahihmanin, mi khempeuh Kawlte khemkhem lianga hai na hisam lo in, a khem zawhloh tampi a om hanga, mipi ten sila makaite na zui khial zaw kha uh cih zawk ding  ahihlam, hih thului tetti a nei in mualsuang khat i gelh hi.

Ahun taktak ciangin i patauh banglo takin ki khauhpai mahmah sam dingin i lam-en veve lai hi.





No comments:

Follow Blog on Facebook

Wal-Mart.com USA, LLC