Thursday, October 11, 2012

Full Interview : Thein Sein leh BBC Hardtalk ( Zolai)


  


 BBC Hardtalk program in Thein Sein sungkua tampi October 2, 2012 ni in hawkkhia zo cih i muh ciat ahihi.
Nunga i gelh maban teng Number 12 pan i zomsuak ahihi.


Tua BBC Interview a dotna leh dawnna poimawh mahmahte tangpi tangta theih dingin, anuai ah a khilkhil in i gelh kik hi.

  1. UNO khawmpi ah ka gam uh kikhelna bawl ta ci ve cin, nanglah Kawlgalkap Ukcip pawl ah za lian mahmah ngei khat lah hi vecin, bangin hih kikhelna lungsim hong gua'n hiam? Tuabel ko ut hilo in, mipite deihna ka zuih uh kul in, tua hang hi. Tua banah mipite teel ka hih ciang vua, mipi deih bangbang kasep uh kul hi.
  2. Tu'n Aung San Suu Kyi tawh kipawl ta na hih manun, amah kum 20 dektak a inn ah na khumna uh leh, mi tul tampi na khumcipnate uh tawh kisai, Kisikkikna leh thumna na gen khin uh hia? Mipi te'n kikhelna atawp dong bawl taktak ding maw, cih leh na bawlsiatnate uh tawh kisai kisiik ung cih kammal za nuam uh hi. Bang ci nasa a?.Tuabel ko upna tuak a sem ka hihmanun, kisiklo hi ung. Leitungah zong hidaan tampi om hi.
  3. Kong dot hong dawng kei cin, Kawl Galkap Kumpi in mipite sawtpi na bawlsiatna uh tawh kisai na Ki sik ta uh hia? Kisiik kei ung, tu'n amau deih mah sepsak ta ka hih man un, kisiik sese kullo hi.
  4. Tunai a UNO Khawmpi ah Aung San Suu Kyi pahtawina gen hi teh, tuaban ah tunai in USA a kimuhna tawh simleng 3 vei kimu ta hi uh teh. Aung San Suu Kyi in USA a a genna ah, Ka gam uh pen kikhelna kipan ta hi. Ahihhangin kikhelna taktak bawl ding bel tampi omlai ci hi. Kikhelna taktak atawp tan bawl ding na sawm taktak uh hiam? Sawm sam mah hang ee, ahihhangin ko pawl pen kum 1 val deuh hi pan in, sep ding tampi om lai mah hi.
  5. Constitution puah ding tawh kisai bang ci'n na ngaihsun hiam? Gentehna in Constitution ah gamdang mi tawh kitengte Kumpi suak theilo ding cih bang kihel hi. Constitution pen kei mimal thu a ki puah theilo hi.
  6. Tua bel ke'n zong thei lua ing. Nang mimal thu in bang ci'n na ngaihsun hiam? Den a ka gen mah bangin Constitution puah ding pen, Parliament sunga palaite leh mipi a thukim uh kul ding hi.
  7. Nang mimal mahmah in tunai a UNO khawmpi ah hita leh, USA ah hita leh, Aung San Suu Kyi Nobel Prize ngah angtang pih ci in gen hi teh. Aung San Suu Kyi pen Kawlgam a ding makai hoih khat suak thei dingin na um hiam? Ka gen sasa mah bangin na khempeuh mipi ah kinga hi. Tu'n zong amah tawh khut kilen kikai in ka om uh hi. Mipi deih nana pen ka nial nang omlo hi.
  8. Tukum April kha awnghu kiteelna by-election ah NLD in zo hi. Tua ahihmanin mipi te'n deih peuh leh Aung San Suu Kyi president suak thei ding na cihna hi pah hiam? Tua pen awnghuk kiteelna bek hi in, tua tawh kikhensat theilo ding hi. 2015 kiteelpina bek in khensat thei ding hi. Tua ah zong a gualzo uh zongin, Constitution a kipuah kei leh, Aung San Suu Kyi kumpi suak thei tuanlo ding hi.
  9. Nang nong kah ciangin galkap luliik lui khat na hih hangin, kikhelna tampi hong om in, mi tampi in zong lamdang sa uh hi. Ahihhangin tulai tak Constitution in Kawlgalkapte thuneihna tampi pia lai, neisak lai hi. Gentehna bangin Parliament Innpi ah palai 25% lacip uh hi. Maban ah hih zong ee, na piakhia uh dia? Tua zong pen Constitution mah siksan a puah theih ahihi. Ahihhangin Kawlgam leh Kawl tangthu en ciangin, Gam Vaihawmna ah Kawlte kipaikhia theilo hi. Tua hanga gam kimakaihna ah Kawl Galkap thuneihna kisawh ahihi.
  10. Tua pen ke'n zong thei  lua ing. Kei kong dot nop pen, politics bek hilo in, mipi nuntak khawsak vai zong huam ahihi. US thukan pawl lianpi khat ahi Central Intelligence Agency- CIA te telsuina leh kancianna ah, Kawlgalkap Luliik teng leh anungzui sawltak tengin gam hauhna leh leisung leipua van teng ( Natural Resources) khempeuh, amau khutsungah lencip hi ci in, CIA report ah kigelh sinsen hi. Tuate khong ee a kikhel ta dia? Tua pen diklo hi.
  11. Diklo tak pi maw? Ahihhangin atak ah enleng Leisung Sumpiang teng anei aluah teng, Dol leh Singtak tawh ahauhlawh teng, ann leh khaikungte cinna lo leh huante zai pipi aneite , tuate a ki-et ciangin,  Kawlgalkap leh aciangkhut te vive cih kimu khia hi. Tuabang hi khin  samlo hi. Hehe,huhu,hihi ( Nui piilpial pong hi)  Leisung Sumpiangte tawhkhiatna leh zuakmangna  ( Mining)  ah bel, Myanmar Army leh company te'n  nekhawm zek mah ung. Ahihhangin Galkapte bek in kazat uh hilo a, gam budget ah kipia hi. Galkap te'n asep daan ahuh leh lamkak bek hi ung ee.
  12. Abeisa kum 20 val sung i et ciangin, no Myanmar gam in China tawh makhawh khawm ( Strategic Partnership)  cih ki mu hi. Tutunga USA na hawhna ah US tawh sumbawl khawm ding lam lim phut mahmah ve ci'n, China nusia a US leh nitumnalam gamte tawh loma thak khat zuat sawm na hi uh hiam? Tuabang hilo hi. Ko kawl te'n leitung gam khatpeuh nisuahna , nitumnalam cih bangin khentuamlo a, gam khempeuh tawh kizopna limtak nei ding ci in, lungpi ka khualna uh hi zaw  hi.
  13. Tutunga nong zinna tawh kisai mailam ah US leh nitum gamte tawh limtak kizom ta ding na cihna uh hiam? Himah hi, mailam ah limtak kizopna nei suak ding ka sawm uh hi. Abeisa kum 20 valin bel kizopna kician omlo hi, ahihhangin tu'n bel Ambassador koih tuak ding tan dinmun tungta hi.
  14. Tulai in China vanhawmna phualpi Beijing khawpi ah,  Myanmar gam  leh nitumnalamte kizopna tawh kisai, a patau hon khat om hi. Tua banah hun beisa sawt lua nailo khat in, Irrawaddy Dam khawl kik sak pak hi teh. Hi thu teng hangin Myanmar-China kizopna  sia zo dingin na um hiam? Irrawaddy Dam khawl sak kik pakna ahang pen, China Govt. in zong hong theihsiam sak hi. Hi bang thu tuamtuam hangin, China-Myanmarian kizopna asiat nang bang mah om tuanlo hi.
  15. Nang makaih vaihawm pawl leh nang mimal mahmah in, kikhelna bawl nuam na hihlam uh limtak ka thei uh hi. Nang mimal mahmah in zong kikhelna deih cih kong thei uh hi. Tua tawh kitonin mipi te deih khat ahi, abeisa mi tulsawm  tampi na khumcip leh bawlsiatnate uh, leh  za tampi sim ( Tul tampi zong hi thei) te'n asih lawhna uh tawh kisai, mawhpuakna na lak sawm uh hiam? Ka cihnopna in abeisa a diklo tak a thuakte tawh kisai , kancian kikna leh thudik tangsak kikna na neih sawm uh hiam? Mipi te deihna bel  gam leh lei in muanna leh bitna a om ding cih ahihi. Independence ka ngah vua kipan, ka  gam vuah kilemna leh muangna om ngeilo hi.Tua tawh kituaka ko kumpi te'n na kasep uh ahihi. Tuamah bangin abeisa a galkap kumpi in zong mipi bit nang mah ngimna tawh na asep uh hi lel ahihi.  
  16.  Ahihhang in DIKNA ( Justice) tawh kisai ee, athuakha te'n dikna tanh khuan neilo hiam? Dikna tawh kisai thukhensat taktak ding pen, mipite thukhensatna ah ki nga hi ( Khui sa kawm hi).
  17. Nung kal sungin thudik deih man a khumcip thuak khenkhat khakhia uh hi teh, abeisa in zong tampi khahkhin hi uh teh, ahihhangin Human Rights kipawlna tampi te'n khumcipmi tampi omlai ci uh hi, khumcipmi khempeuh avek vua na khah gaih sawm takpi uh hiam?  Akhahhuaite bel khahkhah hi ung, adiakin mawhna lian lualote sitcianin ka khahkhah ta uh hi. Ahihhangin, kumpi galvan tawh dokikte leh bomb sukhamte, mawhna lian ( Crime lian) te bel khahlo hi ung. Gamdang ah zong kumpi te'n hibang mah in sem uh hi.
  18. Den a i genkhawmna ah BITNA ( Security) tawh kisai gen hi teh, tuahun ah na gam uh pen independence na ngah vua kipan bitna leh muangna omlo hi na ci hi. Tua tawh kisai kong dot nop ah, tulai in ataktak ah  Human Rights Watch kihelin, rights group tuamtuam in na gamgi lam teng vuah, adiakin Kachin gam ah, Myanmar army in kuamah awlmawhlo in gamtang ziahizah uh a, Kachin leh mualmi numeite buan, khuate hal, mipi bawlsia ci in leitungah kiza hi. Nang mahmah in hih gam a kibawl UNO khawmpi ah kilemna leh bitna ka gam vuah ka tu'n ding ci in, zan deuh mahmah in gen hi teh. Tua ahihmanin, tulai a na gamvua gal omna munte ah ,Myanmar Army in na gen banglo a sepnate uh, kikhel ta ding na cihna hiam?  Kei mahmah pen Myanmarian Army ah General ( Boshokegyi) ciang sem ngei khat ka hihi.  Den a kigen na cih mualmi numeite Kawl te'n buangawp cih leh mualmite thatgawp cih pen diklo hi. Ko Myanmar Army in daan ( Law) nam nih ka zuih uh kul den hi. Tua dann 2 te ahih leh Mipi Daan ( Civil Law) leh Galkap Daan ( Military Law) te ka zui den uh ahihi. Myanmar Army pen discipline nei mahmah Army khat ka hi uh hi. Tua ahihmanin den a kigente pen Mualmgamte ngawhna mawkmawk bek ahihi. Tuabang peuhmah in gamtalo hi ung.
  19. Tulai gam liante leh leitungin a lung hihmawh thu khat kong dong nuam hi. Tukum khawkhal sungin na gam vuah Rohingya tawh kisai buaina lianpi khat piang hi. Numei naupang kihelin mi tampi in si lawh  in, tampi liam uh hi. Hih tawh kisai in Mediate pan ka zakna vuah, nang President Thein Sein in Rohingya pen ka gammi uh hilo hi, tua ahihmanin, Refugee Camp ah apai gaih ding uh hi. Avek vua hawlkhiat gaih ding hi,  gammi in ka pom kei uh ci hi teh. Hih tawh kisai bang na gen nuam hiam? Tanglai British hun a kipan lo leh na tuamtuam sem dingin, hong kuan uh a ciah kik zel uh hi. Amaute pen milip khang hat mahmah uh hi. Galpi II ma a hong lutte suan leh khak khang 3 nate bel Citizenship gammi hih theih nang thukhun leh daan zong om sa ahihi. Tualo a hong guklutte bel dalkhuan ka nei uh hi. Ahihhangin UN leh Media te gen bang zeen a, Rohingya khempeuh hawlkhiat gaih ding ci in bel gen ngeilo hi ing. ( Thein Sein leh Ko Ko Gyi te'n genngei uh a, leitung laukik uh a, akhiapkik uh ahihi.)
  20. Hihvai tawh kisai pen UN luliik tampi leh leitung makai tampi in  lim gen mahmah uh hi. Hihmun ah kong theihsak nop khat ah, Democracy taktak ( Genuine Democracy) ah nunghei nawnlo in, ka kalsuan ta ding uh hi, ci na hihmanin, leitungin na kalsuan daante tawh kisai hong tehna uh piiciangte pen sang mahmah ta hi. Tua ahihmanin, nang gengen kikhelna taktak na cihte pen, no sung adiak in Kawlgalkap bup in kithukim taktak  a, hong zui taktak dingun, na um hiam? Hihvai bel hanciam a masawn tohtoh ding hi in teh ( Gencian ngamlo hi) 
  21. Tulai a na dinmun tawh kibang khat om ngei hi. Tua pen USSR President lui Mikhail  Gorbachev tawh kibang sa ing. Soviet Union kikhel nang sumsuuipu ( Architech) pen Gorbachev ahihi. Ahihhangin Agam un democracy leh kikhelna teng angah khit ciang, amah pen ki pampaih ziau hi. Nang zong Myanmar in democracy hong ngah taktak khit ciangin, hong ki hemkhia ziau dingin na um hiam? Gorbarchev tawh kibang theilo hi ung, banghang hiam cih leh Kawlgam kikhelna pen, ko ut a ka hih uh hilo a, mipite deihna anung pan zui a, sem toto hi zaw hi ung. Tua ahihmanin kei mimal maban zong pen,  mipite deihna tungah kinga zawci inka ngaihsun hi. Eh Hehe.
  22. Atawpna ah kong dotnop ah, tulai kikhelna kibawl pen nungkik thei nawnlo ( Irreversible)  ci hi teh. Tua bang hi ta leh A Bucing Democracy Gam suah nangin, hun bangtan sawt lai ding hiam? Adiakin Myanmarian gam leh gamveng Asia gamte tehkaak leng, a diakin khawsakna ( Econimics) bang diakdiak ah, teh theihnawnlo phial in zekai khin hi uh teh. Bang ci'n nong dawng dia? Democracy taktak ah limtak kalsuan suak zawh nangin, thu 2 kisam ka sa hi. Khatna ah Gam leh mipi in khamuangna leh bitna aneih ding uh kisam hi. Hihmun ah tua pen nam 2 in kikhensawn thei hi. Political Stability kici gamthu gamvaite ah khamunagna a om ding, nihna ah Mualgamte tawh kido kikap khawl a kilem ding. Atawpna ah Gam khawsakna mahmah a kidomkang ding cih te ahihi. Tuabanga kidomkang theih nanga, sumbul ( Capital), Siamna ( Technology) leh Mibul ( Human Resources) mahmah  zong kineilo ahihmanin, gamdang pan tampi hong lut theih nang  kizol san laitak ahihi. Tua banah Gam khangto taktak nangin pen,  gam khangtote khaktan leh gaakcipna ( Sanctions) te zong hong khah kol theih nangin  ki thum koikoi in, gam tampi in zong hong khahkol sak ta uh hi. Hibangin theih tantan pan ma kila toto ahihmanin, a AHUN ( Timing) lian ding pen gen khol theilo hi ing.
  23. President Oo Thein Sein aw, lungdam mahmah hi. Thankyou
  24. Aih  inbited you to bisit my Kaungthee.  I would love to come.

Muhdaan kigelh hilo a, Zomi mi malmal in ngaihsutna a om theih nanga ki hanciam hi zaw hi. Tangpi tangta lak ah thu taktak tung mello in i theih nang cihna hi.




















    No comments:

    Follow Blog on Facebook

    Wal-Mart.com USA, LLC