Tuesday, August 9, 2011

8888 le Zomi naupang khat


Tulai leitungbup ah 8888 tawhkisai kumcin bawl in, tua thu media ah zong ging khengkhang ahihi. Kentucky ah zong Congressperson 2 in message khak in, note tawh ka dingkhawm den uh hi, ci in thupha puak uh hi. Portland ah zong kibawl in ABSDF, NLD le Zomi kigawm 200 val kihel hi, ci in Moemakha Blog ah kigelh hi. Zomi sungah zong Yangon 8888 kumcin kibawlna ah Zomi National Congress va kihel thei hihtuak hi.

Hibanga 8888 tawh kisai mi tampi'n phawkkikna hun abawllaitak, Zomi sung ah bel Middle Age hun lai bang hi leh kilawm zah dong ding in biakna thu (pasian thu hilo) meikhu zen in kikumin khu niniai lai cih ding ahihi.

Zanzek in Zonet le net khenkhat ah Zomi makai khat ahi Pu Gin Kam Lian in " 8888 Zomite koi ah? " ci in question hong bawl le adawng om mello hi.

Ken zong hibanga 8888 phawnna hongbawl pen "ciim huai" ka sa a, ka dawnkik le Canada pan Pu Nang Sum in zong hong kumkik in, thumongno khat bel kikum man hi. Ahihangin Pu Nang Sum in kei thupat sa hileh kilawm in, a post nei Pu Kam Lian dawnglo in kei direct in hong dawng kha hi. Cihnopna ah 8888 a kihelkha le active mawhlo ( ama gendan ) khat nangawn in, kei dawnkikna mukha pan ahihciangin, alunglut le alunglut lai tawm mahmah hi leh kilawm ahihi.

Kum 23 val hong hih ciangin Zomi sungah zong 8888 pen apaw/popular nawn khollo khat cih theih ahihi.

Pu Sum bangin hong reply na ah "Huhngetna" ci in, tualai a kihelkhate mipi mai ah hong tangko mahmah kei in, ci zawzen in lamdang bang kasa phial ahihi. Mite tangko khengkhang uh a, ei a te abang ci hi mah uh a hia? manta khalgah tutphah kha uh hia, nahtang tolawk nangvalh kha uh hiam? ci in ngaihsutna hong om a, hong thunung uuk huai san photphot hi.

Tualai thu a gelh om hiam ci a ka zonzon le sim ding ommello ahihmanin, i le bang le kei theih teng gelh dih ni ci'n kong gelh sin ahihi.Phu kha napi a acian mello om milmel upa lamte khenkhat le, a khangno lai kum 40 nuaisiah deuhte theih ding deihna ahihi.

A politics le economics tak a gelh cih bang hilo in, tua hunlai a tan 10 khangno khat tuahkhak teng ahihi. Tua ahihmanin first person in kong gelh ding ahihi.

88 buai ma ka tan 9 kum uh 1987 kum in Kawlmang Ne Win in sum sisak ahihmanin, mipi lungkim lohna lian mahmah hi. University kah sangnaupangte hangsan zaw deuh uh ahihmanin, lungphona hong nei uh a buainano khat hong kipan kici hi. papi te bangin BBC ngai in hong genkik a zaknop kisa mahmah hi. Zaknop cih sangin lamdang kisa mahmah hi. Kumpi tungah lungkimlo a lungpho ngam, cih ciang hangsan kasa mahmah pong hi.

87 sang buai manin university le colledge teng kikhak ahihmanin, Zomi sangnaupangte zong innlam hong ciah uh hi. Ka cousin khat ahi Pu Gin Khan Khai zong Yangon RIT a kah banah Siamsin Pawl ah makai lulu khat kici in, amah ka iinvuah hong hawh ciang bang Hero pi khat bangin ka ngaihsun a ka pimuh keei phial hi. Thu le la thei mahmah ding ahih ciangin, theihnop teng dong leng, nak zaknop mahmah ding ci a " buaina pen abang ci dan a?" ci a thumong pan a kadot leh " So litlit, so litlit in, tua khit ciang puakkham" hong ci hi. Banghang hi a, hong koi ci kipat, bang ci buai, ki bangci nawk? cih khong ka dotdot hang " So litlit, So litlit, puaskham" cih tawh hong dawng kik niloh hi. Lungkimhuai dawnna kingahlo ahihman in, i lawp bang hong kam zo hi.

Siamsin makai khat ahi sanggampa in naupang hongsa a gennuam lo hiam, thusim om a imm hi in teh ci a ka ngaihsun hi. Anungciang ka theihtheih le agen teng khong ciang bek mah athei na hihtuak hi. Zomi sangnaupang dang teng zong tua bang pian vive na himawk hi. Zomi colledge kah cih cianga innkuan vak ding cihna hipian in, buaina khat peuh a om ciang na bu khukhu uh hih tuak hi. I hong khanlian ciang i kan le khenkhat bang nuihzak huai in, ciamnuih bangin amau bangin gen thei hi.

Sanggam dang te khat Institute of Economics a first year sin Pu Pau Do Nang ( Tuahunlai a Chin State BSPP Secretary) tapa Pu Pau Lam Cin ka dot le, " Convocation Hall ah thugenna kinei in ID card neilo peuhmah lutsak lo giap, zaknopthei tak uh ei, Min Ko Naing acih khat in makai in Aung San No hi kici in Yangon ah minthang peuhmah, cih ciang hong gen hi. Ei Zomi student te'n ee genlo maw? ka cih le hong dawng mello hi. Hong genlai dih ve ka cih le " Curfew Section 144 order suah zawh i vengpa Thualpi avak le kawl galkap te'n tawsat hihtuak," ci in nui baba hi. Bang hih ding a vak hiam cih bel genlo hi. UG ding maw, meeting kah ding maw cih zong dongcian khalo ka hihi.

87 kum themvei sung high school te zong kikhak in, tua khit ciang kihongkik in laisin kum hong bei ahihi.

1988 June kha ciangin ahun ngeina mah bangin sang kihonga colledge te zong kihong kik hi. Buaina kipan kik in nidanga banglo in ahu ngaih mahmah hi. Si ngam in (Kawl) sangnaupangte pang uh a, mipi in zong nungthuap ci in BBC, VOA le AIR te'n nisim in pulak ziahziah in, inn khempah ah Ladio ki ngai dimdem hi. Aung Gyi min hong thang mahmah in Aung San zah dong in mipi in lam en hi.

Tedim a laibu kawmna Pu Zam Pau i 5667 laibu sai le laibu sai om ngei teng buluh ngei khat kihi ahihmanin, 88 buaina pen kei zong ka lung na himawh pong in, bang hiam khat hih huai kasa pong hi.

Sang kah ni khat, siate hong lut loh laitak buaina thu ka kikum ngeingai uh hi. Tua laitak Kawlgam a kum 1 le 2 sang ava kah ngei Tedim Sangpi a tan 10 hong kahkik thu kithei sak mahmah , kawlpau kisiam sak mahmah, pauzong pau thei bek taktakl samlo, eipau pau le akimawl sak pong khat, hong ki tulmawh mahmah in thu theipi bangin hong pau keei hi. Zomi ngeina tak mah bangin Kawlgam a om ngei ci in, lawmte in thuthei takpi mah ding sa in, dong keei uh a, amanzong atum atongin gen luplup hi. Aung Gyi pen Maung Gyi ci pah phot in tua kipan kalungsim sungah " piangnai khang ei guai i thutheih te" ka ci simsim hi.

Tg Maung Gyi thugen classma teng in kamka zen ngai uh a, Tg Maung Gyi in lah action bawlkisam ahihlam zong theihtuak mello in, thutheipi banga akidot teng nuamsa in ciak nuahnuah niloh lel dih hi.

Hibang teng tawh om toto in July hiam, August kha hiam khat in malaria natna in hong tu'n a sang kahzolo in inn ah ka om hi. Khatvei damkang pian ta, Lawibual kavengvua Siamah ( nurse) Sian Huai te Clinic ah zatui lei ding hiam khat a ka pai le, amau innmai tu'n ma deuh, Pu Kim San te innmai ah khangno 20-30 ding khong hong pai phei lengleng uh hi. Myomate khenkhat le Lawibualte khenkhat kihel in, avakmawkmawk tawh kibang phalo in ka encian le, khat in phelkhaipi dim in tawknai (Glue) khai vanvan keei hi. Adang teng in laidal lianpipi khong tawi keei hi. Buailai ahihmanin lungpho lamzui ding cih bel ka thei pah hi. Khat in nang zong hong kuan pah o ci in hong sam a , i ngakngak hih hilo maw ci in kazui phei pah hi.

Mitamnailo leilumlam zuan dinga kapai uh le Haimual Jeep te Kawlpi pan hongtung tawh kituak lian in, ki khawlsak pah a " Na van uh suah unla, a miteng zong tuak un, na mawtaw zang ding hi ung" kici hi. Ka vengpa uh Pu Cin Sian mawtaw hi in, tuahunlai Kawlgam ah mawtaw mei tawh hal thang ahihmanin, amah zong patau hisam hi ding hiven, phallo pian hi. Tua ciang in aw khauh tawh pau gaga in meitawh hal ding ci in, khat in meisah a sai leh aman zong khawpih tuipihte vive ci in, nial nawn sam lo hi. Tua a kipan jeep 3 khong tawh tuangin leilum lam ah kipai hi.

Tualaiin Kawlgam ah galkap te'n kap ziahziah ahihmanin, Zogam ah zong kikap thei dinmun ahihi. Bangbang hi leh ci in amasa pen Jeep luvum a vokbuuk tungah omphosa in ka tuang vevo uh hi. Anaupang lai pianteng haihang pian cih ding hi. makaile uham piante ka nung en sim uh leh jeep sungah vaihawm daan in, na tu khikhu uh hi ( Ciamnuihna). Laklawh veng ( Min Ma Naing) veng to bangah pai to vava kei in, khat veivei ngaihsun leng i awm zia hualhual pian hi. Tua lai in Tedim ah galkap omlo napi Kawlpi a galkapte khong hong kah tawh kituak kha leng, cih ngaihsunna peuh hong dawk zel hi.

Bangbangt hi leh ci in laukawm hangkawm in ki pai toto a, lampi a mawtaw muh khempeuh ki leh kaih toto hi. Lampi a mi muh zahzah zawnin leilum pan themvei khol khit ciang, makai te'n khawsung hong phut pih uh hi.


Slogan cih bang ommello in naupang teilawl teng ka pheng kuut keei pong uh hi. Tua leh akua in hong pan hiam theilo,


Party Council - Giltui Giltui
Tangpi Tangta- Gilkial Dangtak
Tui sum piapia - Tui khamtuanlo

Ci in ki awng ngeingai uh hi.

Asawtlo deuh ciang, Kawlpau in,

Party Councl - taihsauh taihsauh
Pyitu dwe hma- Baih hmauh, baih hmauh
Sittar dwehmar- Gyaing Thauh, gyaingthauh

Ci in buhsiim aw tawh ka awng ngeingai leuleu uh hi.

Ka nung theihtheih ciang tuani a hong pan phei masa lingling teng pen Pu Go Sawm Khup tepawl makaih siamsin le khangno khenkhat hihtuak hi.

Hibangin kipai a Lawibual ka tu'nkik uh ciang, mipi (adiakin khangnote) in nungthuap zuahzuah in motor kidim ziahziah phei hi. Myoma tu'n ciang bang husa hong nasia sim mahmah ta in, mipi kikona in vanlam bang ah thawn zuahzuah liang hi.

Amakai madawk deuh le mike tawh thugen cih bang omlo in, mipi lungkimlo sa kizui nuainuai hi.Sakollam Pu Kai Kawi te innmai pan kilehkik in kizui leuleu hi. Ka phawklai kieukiau khat bel Sakollam Bawda sangnuai aki tung ciangin, Bawda sang lam pan mi tampi in ong en khengkhang a tua teng ka muh uh ciangin hong pai un, hong pai un ci in kasap uh le, khenkhat hong pai ngeingai in, khenkhat ut buang, laubuang khat in ding lai uh hi.

Tua bang a khensat thei nailote a muh ciangin, ka nung vuah aw ngaih mahmah khat hong kiko in " Angpai angpai, no na gil uh kiallo maw " ci in khat in sam hi. A gal et lai teng zong hong paipah uh hi. Den a awng kua hi peuhmah ding ahia? ci a ka et phei le, Ka RC siapa uh Sia Deng Kam na hihi. Tu'n bel ka gang Kam zong hita hi.

Sakollam pan kizui detdet in Myoma lamka bom (Tu'n daktau) mun ka tu'n uh ciangin, makai te'n hong khawl pih uh a, tua lai ah tausang khat na kibawl in mike khat kitung velval hi.

Tu'n ah mipi sung pan ahizong thugen nuam peuhpeuh in gen thei hi, ci in kipulak hi.

Tua ciangin tausang tungah akah ding kuamah omlo in ki dai khipkhep hi. Agen ding kuamah omlo a dai dide a om kilawm salo hi ding hiam? agennuam kawm hiam theilo, mipi a et et khit ciang, tausang tungah mi khat del vatvat in hong kah a, ka et uh le Sia Deng Kam hong hihi. Thugen thei le genngam omlo kikal ah, amah hong kah ciangin thu zong gen nailopi mipi te'n khutbet tawh, khut kawi tum tawh thuah in ki muak zuahzuah hi. Mipi pahtawina hang in sawtpi mah thupan pak theilo liang hi.

Tuani a khut kibeng le khutkawi kitum bang bel tuni tan mun tuamtuam, minam tuamtuam, pawl tuamtuam kapal hangin, a zakik kha nailo ka hihi.

Sia Deng Kam in " Tuni a i kumpite nasep dan pen, bang tawh kibang hiam cih le, singkung a polai akhang ding kimlai, adawnngek i siktan tawh kibang hi " ci in akhut bang tawh sing dawnngek avattan dan a hong vat vut le, mipite khutbet pen ngaih le sawt lua ahihmanin, athugen bang zom kik pak theilo zawzen hi. Tua tenglo athugen dangte bel ciamteh thei nawnlo hing.

Sia Deng Kam khit ciang in adangte zong hong hang in, gen ngeingai uh in, kua teng in gen cih bel theician nawnlo hi ing. Siamsin makaite bang gennuam selua a aw uh bang kikai awk keei in, agen mel uh ki thei lo hi, ahizongin mipi in alungsim uh kithei ahihmanin, khut ki beng zuahzuah hi. Tua zawh ciang innlam kizuan ciat in, Gam le Mipi akisai khak ni taktak hong hi in, tuani pen lamdang kholdiak kisa tek ahihi.

Tuani pen Tedim ah mipi lungpho kipanna ni ahihi. Kawlpi pan a hong nungthuap kici pen tua nung zawh pek pan ahihi. August 8, 1988 ni a Kawlgambup a kibawl General Strike pi ni ciang bel Tedim ah nasia lua khinzo ahihi. Khenkhat in Pawi le Kalaymyo pan patsak akici pen zuau siang pumlum ahihi.

Ne Win atawp khit ciangin Sein Lwin kiangah thuneihna nusiat hi. Sein Lwin in mipi kap ziahziah a Western Media te bangin Sagopa ( The Buctcher) ci in tuni tan nickname in ciamteh uh hi.

Sein Lwin in mipite sagawh a agawh hangin, mipi khawl tuanlo a leitungah zong hong minsia mahmah uh hi. Tua ciangin Ne Win in Sangsia lui Dr. Maung Maung kawlmang tokhom ah tusak pak in mipi zolkik hi. Dr. Maung Maung in Section 144 Cr Pc kici galkap le palikte kapkhuan piakna beisak hi. Tua hun a kipan mipi te'n suakta tak in lungpho in lampi kizui ziahziah in, nisim phial a lamzuihna le lungphona om ahihmanin i aw bang huut zawzen zo hi.

Dr. Maung Maung hun hong hih ciangin mipi zong hangsan in makai zong hong tam peuhmah hi. Thugennuam bang ki tuh keei phial mawk hi. Police te nangawn mipi tawh kipawl in lampi hong zui uh a awng ziahziah uh hi.Tedim ah police le khangno ki itt sunsun pen, tua hun sung bek a thei ngei ka hihi. USA khong ka tu'n cianga police ka muhdaan le tua sawng teng a police te ka muh daan akibang na hihi.

Hibang teng tawh mipi lah kholtuanlo a hong om ciangin, Kawlmang hausa gam teng ki ukna hongsi (defunct) hi.

Tua ciangin Tedim ah vaihawmna pen Siamsin le khangno te'n la hi. Sangnaupangte kici pong in apawl min lian om kei leh kilawm hi. Sangnaupanglam ah Pu Go Sawm Khup pen Chairperson hi in Pu Singpu ( Hotel California) , Pu Zam Than Lian ( Zo Za Gah) , Pu Suan lek ( Singapore) cihte pawl makai tallang ahi uh hi. Sangnaupang makai te'n makaih in thugen zel uh ahihi. Pu Go Sawm Khup in agenciang bel thudam le kiteel zaw deuh in, adang te'n agenciang bel crusade bawl mah bangin athugen uh teltummel a om loh hang mipi in tha kingah mahmah hi.

Sangnaupang hilo kipawlna khat hong om leuleu in, Kumpi Nasem Pawl ( Wunhtan Thamegga) cih khat om in, ka vengpa uh Pu Hang Khan Lian khenkhat in Zonet Hangboi i cih ( Tu'n Singapore) pen tua ah Chairperson hiam khat ahihi. Pu Hang Khan Lian pen kawlgam a mi ut mahmahna le pi muh mahmahna ahi, Rangoon Institute of Technology- RIT ah sangsia sem kici in, i muh khak bang hampha ki sa keei hi. RIT kah cih liliai bek zong hilo, a sangsia cih sawnsawn ciang bang, nupi papi te bang in a thugen zaknop sa diak uh hi. Athugente bel bang teng hiam cih ciamteh thei nawn kei ing in, speech gen tui lua kisa Sia Do Khup le Sia Kam Hau te bang pian ahihi. Tha hong ngah vanglak ciang bang kawi ngeungeu , huang ngeungeu in cartoon lam bang zawzen in muhnop mahmah hi. Nupi papi te'n zong muhnawp sa mahmah uh hi.

Pu Hang Khan Lian pen tuni tan mah alaigelh le thugente zaknop a salai ka hihi. Khanglui sangsia lui khat ahihtawh kitonin, mi teng a student daan pian a ngaihsun kha a apau guapguap bel thu khat ci ni. Tua hunlai khong in bel kum30-40 khong hi leh kilawm in, tua zawh amu kha nawnlo ka hihi. Nunglam deuh a Malaysia paina Zomi Daily ah suak ci in, munuam tak a ka zon le kei muhngei mel na omlo in, akiu khat ka et leh Putek samkang thiutheu, biang pawm san lihliah pian khat om in, anuai ah ka et le Hang Khan Lian na kici in, ka enciancian le a tuailai mel mankik pan in " Nuvei pavei ! i makaipipa lah anahi takpi a" cih saan in om ahihi. Hunte nite hong paipai in asam zong kang keeita hisam ding hiven, amai pawm san pihpeh bel Lawibual vontawi khat ahihna hi in ka theisiam ahihi.

88 a thugen masa, sangnaupang makai, kumpi nasem makai tallang leh a kimuang mahmah ngei teng ka theilai teng i taklat zual ahihi.

8888 lai in Zogam ah mipi lungphona ah a kiza tam penpen Democracy cih ahihi. Hun hongsawt pian ciang in minam lam ah hong kaipian in, Pu Thual Zen bang mipi in khatvei zahtakna pia in kikun dimdem hi.

Septemtember 18 galkap te'n thuneihna alak ciangun, khenkhat India ah tai in Champhai ah kibusa in galkap kisin uh a India le Amelikan in huh ding, Zogam la ding a hong kuankik thiangthiang ding uh ci in kiza hi. Ka nu naupa Kapu Mawng ( Kap Mawng) ka cih uh zong kihel in, amah bang apai ma a Battalion Commander daan hihtuak kici hi. Amah bel anungciang hong ciahkik in Zingsol Band ci in lasiam Pu Zam Dal upa Pu Kham Tong tepawl tawh zai thei zel uh hi. Anungciangin Yangon ah Pu Kam Khen te pawl tawh " Anop pen nihna" cih cassette khum uh a tua ah alapi ahi " Zozam Melhoih', Lingpak, Sanfrancisco sa in minthangzolo bilbel uh hi. Sum le pai tha mah kisam ci uh hi ding hiven Malaysia pai uh a, tua pan in Pu Zam Dal hong hong zai sak uh le Zomi sungah thang vengvang keei hi.Zoheisa cassette zuak dinga sang kahpih lawm Pu Zam Dal Lamka hong pai le kuan nahek hi ding hiam bel theilo, lawi te'n azintu'na vuah zakang chech dan in na check uh a, na benggawp uh hihtuak hi, poi peuhmah cih ding hi ( Tua bel thuzep ).

Phawkikna memor ci uh hia thei khang, i lawm namdang te'n zong amau tuah bangbang gelhkik uh ahihmanin ci a kong gelh kik ahihi. political view, review le analysis cih bang bawl a kigelh hilo hi.

Nuam ei, genkhialh a om le kimaisak ni,

Khup

No comments:

Follow Blog on Facebook

Wal-Mart.com USA, LLC