Thursday, August 25, 2011

Khawpiguah Thusu'n



Nunglam  CCJ Bus tuahsiatna tungtang  Dongvai ah, Zomite i pankhawm liailiai hi. Tuazawh tulaitak in Khawpiguah hangin Zogam ah i mipih sapih tampite dongtuak in om leuleu hi. Tutungin zong abeisa mah bangin bung le beng in i kisa ngeingai a, net a tangko pawl tawh, aza kha manman in pan anala pawl tawh ei pansan tek pan i awlmawh ngeingai hi.


Hibanga pan i lakna ah ahunlap lianlian  kiallap  vaihawmna lam ah,  kitasam lai i hihlam  hong  langkhia hi. Zogam ah mun khat peuh ah dongvai a om leh Mizoram le Manipur lam banga phe sa a panla lian thei ding kipawlna hat mahmah khat kisam cih hong mukhia sak hi.

Tulai Zogam khawpiguah tungtang bang enleng, Tedim ah khangno khua kipawlna no khat   na om bilbel in, phadawm lai cih ding ahihi. ZYA, TYA omlohna khua le munte ah Zomi te'n dongtuak leng bang cih ding ? cih ngaihsut hun mahmah hita hi. Gentehna in Tonzang, Cikha, Tamu le Township dangte bangah hi bang  dongtuahna hong om vat lo ding , ci in kuamah in i genkhol thei kei hi.

Tua ahihmanin tulai ahizongin,  mailam ah ahizongin dongtuak kik leng, kipawlna kician khat siksan a Zogam bup ah vai hawm khia pah ziahziah leng , muibun ding cih mikim in zong i theih ciat ahihi.  Ahizongin apankhia le agenkhia nuam masa kuamah ki omlo ta dih phot hi

Tutunga kong su'n nop in Mizoram a YMA tawh kibang khat Zogam ah phutkhia leng hoih lo ding hiam? cih ahihi. Constitution gina le kingaktak khat nei in Village level pan kipan to in, tua pan Block, tuapan Township, District cih bangin kikhaikhawm in, phualpi khat nei a Kumcin khawmpi bang bawl zuahzuah leng, cih bang ka ngaihsut khak ciang genkhia lo a om theilo ka hihi.

A omsa ZYA, TYA cihte bulphuh a bawlkhia ding i hiam, ahih kei leh pawl thak sitset kician mahmah khat phutkhia ding hiam cih bel, ahun zui a ngaihsut tohtoh ding hi.

Zomite min kibanglo i phuah bialbual sangin i cih leh, Kalaymyo ah lah om khin Manipur ah lah khangno teng ZYA min tawh kikhaikhawm khin ahih ciangin, i cih leh ZYA tuamtuam i khua i tui tek ah, phut khia ziahziah a tua zawh ciang khawmpi sap ding hilel ahihi.

Organise na hamsa i cih leh zong khua khempeuh ah ZYA unit naphuan un, ci a kizaksak ngeingai ding hilel hi. Bangmah hamsa law lawmlawm omlo in ka mu hi. Kei hoihsak bangah bel khangno kipawlna i cih pen khangnote khantoh nang le phatuam sem ding ahih manin, kuamah ideology kibang tase kei leh kipawl theihna nam ahihi.

Gentehna ah Mizoram ah Political Party tuamtuam a om hang YMA ah pen ki thuhual thei veve uh ahihi. Tua bang mah in Zomi sung ah zong Biakna, Party, Beh le phung, pau le ham i batloh hang khangno kipawlna pen mipi phatuam sem ding kipawlna ahihmanin, pawl khat ah kisung mawh nang omlo ahihi. Khawpite ah avengveng in unit phuan leng tua khua,tua veng sunga om teng a huam hi pah lel ahihi.

Tha khat thu in pawl khat ah i kikhaikhawm pah kei zong in, pawl min khat e.g ZYA, ZYF, ZYO, ZYU cih bang khat peuhpeuh zang khawm ngei ngai phot leng zong hi thei ahihi.

Hibang hi leh Mizoram le manipur bang a ZYA, YMA patau dak akisat nak leh, kua mah ki hilh kiko kullo a khangnote hong diangkhia phangphang lel ding ahihi. Khawsung ah guta lata, zukham ankham le mi phenphia zong kikep daan hong nuam zaw deuh pah ding ahihi.

Dongtuahna lianpi hong om ciang in zong,  leitung mun tuamtuam Zomi kipawlna le mimal ciatciat in zong amun amual le ami kihilh tawmtawm kullo a, khangno heaquaters ah thu kikan ziau thei ding a, tua bek thamlo in pek khat pek nih akihel nuamte a ding zong lem mahmah pah ding ahihi.

Saupi genluat kullo a mi gam milei a mite vaihawm daante, i zin i vakna tek ah i muh i tuah ciat ahihi. A mulo atuak khalo te'n zong ki zakha ngei tek pian hi.

Tua ahihmanin tutung khawpiguah tungtang pen mikang paunak a "Blessing in Disguise" acih daan vua, dongtuakna pan thupha ah heikhia leng a ci i hihi.

Na hoih sep ding pen kikum masak phot hoih ahihi. Kikupkup a hong piang kei a leh bel, kua mah dongkikkik kum kikkik loa phuansuk tingteng ding hilel ahihi.

1999 kum in gamgi dung khua khenkhat ah kei mahmah khe tawh vak in,  i tangvalte tawh kithuah a ZYA ding cialpi ka neih uh le, mipi te'n thukim thei mahmah uh hi. Ak bang hong gawh zuahzuah uh hi. Ahizongin tua hun lai in bel hausa upate patau in, ei leh ei kikal ah bel ZYA in kithei ni in, Kawl kumpi kiangah bel hong kan uh le USDA danin na kigen mai nung hong ci uh hi. Akhua minte bel himun ah genkhia nai dah ni.

2000 kim pawl leuleu ciangin leitung gam tuamtuamte in Burma uknuai ah mipite sung ah Civil Society ( Mipi kipawlna tuamtuamte) ahat ding hong deihsak in, training le workshop bang hong tah keei uh ahihi. Tua hunlai tawh kituakin Zothawn le Zomi khangno khenkhat NCUB le ABSDF sponsor na tawh Zogam sungah kigamtang sak zel ahihi.

Vaituamtuam tampi a hong sep lak vuah, asinna ci in Tedim khua Lawibual veng khangno teng hong organise uh a Lawi Bual Youth Fellowship- LBYF cih khat hong phuankhia demdam sam uh hi. anunglam ciang a feedback a kingaih ciang masawn mawhlo in, Veng dang te'n zong ko ki organise zolo ka hih uh ciang hong organise un ci in, hong muak ciat uh ci hi.

LBYF hong phuankhit ciangun, khangno kithuahkhawmna ci in, Kamhau Tualpi ah kipawlkhawm ngeingai uh hihtuak hi. Tualai pen MI te laanglai ahihmanin, MI te'n zong zadah leh khamnuam mahmah napi, kham ngam lianlo uh hihtuak hi. MI te thuduh in Lawibual Hausa Pu E Khai kiang ava kan uh le, Pu E Khai in  " Ko Zomi te'n USDA cih khong thei siamlo ung a, ko theih dandan a ka bawl uh hi" acih leh MI te'n zong acih nang uh thei nawnlo in kham nawnlo uh hihtuak hi. Pu E Khai paktat huai mahmah ahihi. Khenkhat in Pu E Khai sihhuat pongmawk in, athei te'n bel hai kisa mahmah hi. USDP a din pen bel aana lel a ding hi lel ahihi.Khat veivei USDP i genciang a kigen khakna pen Inprinciple a kigen hizaw hi.

Kawlpi lam zong 2000 kim, akum ciannnawn lian lo khat lai in, makai khat tawh ka mang hiam, katak hiam? thei nawnlo ka kimuh khat in bel, ko Tahan ah zong na hanciam mahmah ung, Tahan Awging ci hiam, Zo Aw ci zaw hiam khat tawh abul ka panpan ta uh hong ci hi.

WZC ki phuat ciang in Sia Kham Peek tawh kithei kha in, Zo Aw, Tongsan  le ZYA vai ka dot leh, amah zong na bulpan mahmah ngei khat na hi hi. ZOFA tan ah zong na kihel in sum haksat ciang cialpi pih zel hihtuak hi.

Sia Khampeek in hong genna ah khangno kipawlna a kibawlsawm ciangin, bang min phuak leng hoih ding cih ngaihsunna om in, kikup bek hilo in thu tuamtuam kieukim pan akikan ciang, ZYA cih khat hi leh hoih pen in ciai ci in, tua pen atamzaw in hoih kisa a tunitan ZYA kici ahihi, ci in hong gen a meeting kah teng bang in zaknop kasa mahmah uh hi.

Space om sunsun ah i hih theih zahzah hih leng, vai tampi  bel  kisem thei cih i taklang nop man ahihi.

Khawpiguah thusun i cih mah bangin, hoih i sak le hoih a sa te'n i lawm i gual tawh a hi zong, khawpih tuipih teng tawh ahizong 4 le 5 kikum a phuat suk ziahziah ding hilel hi. Tu tadih Zomi sung ah central authority power tawi, mimal, pawl, le kumpi neilo i hih man in kua mah kiang ah zong phalna lakkul kul selo hi.

Hibangin e.g ZYA i mun tek ah i phut khit ciang kithuza in, khawmpi khat sap a limsang phot ding ahihi. Tua khit ciangin Central Committee bawl a ki vaipuak ding hilel ahihi.

Kawl kumpi lam zong tulai tak lian lauhuai law lawmlawm lo ding hi. A ki thudik sak laitak uh hi in, tua sung a hih khiat mengmeng ding  hi. Kawl Penglam galkap lam  kivengna i deih le, Chin State gov hiam, Pyinmana hausa kiang hiam ah register pak  zong  asiatna omlo hi. Khangno kipawlna khat  na ngawn register ding a ut kei vua leh lah nupite pau leh " Univa (Geneva) ah khiat ding ahihi.  kiko ngeingai a, gamdang bulphuh a phuankhiat ding hilel ahihi. Tua pan asunglam ah lehkhawh ding hilel hi.

Khenkhat in Kawl kumpi in "Zomi" deihlo ci in, tua bel a dik na ciang khat om hi, ahizongin 1995 kum agitloh mahmah san laitak uh, Zingsol magazine ka bawl laitak uh, Press And Scrutiny kici akilau mahmah na mun ah "Zomi Students" acih pen khek un hong ci uh a, khek kei nung ka cih leh, pau nawnlo in hong pass sak hi. Cihnopna ah ei zong pang zek leng thu khenkhat bel sepsep theih sam hi.

Hih thu tepawl pen Organisation khat peuh in tua bang in phuan vuau. ci a va sawl theih tepawl hilo in, khat in tangpi tangta ah lui khia phot a, tua thu alunglut pawl le mimal teng in mapat ding tepawl hi.

Zomi akua mah ciat in zong awlmawh le kisam sa napi hang, i patkhiat khakloh thu khat ahihman in,  ci a phulumphul nang kipet khia hi zaw ahihmanin, maban pen i vek uh khut a om ahihi.

Zomi khangno kipawlna lapi bang nei in sa khawm zuahzuah leng, cih bang ka ngaihsut khak ciang, ka cimul bang hong tho sensan hi.



Zahtakna tawh,

Zo Khup




No comments:

Follow Blog on Facebook

Wal-Mart.com USA, LLC