(Zonet a Dotna Thuipi cih post khat om a, tua ka dawnna ciapteh dinga kong paste hi.)
Nu Mun ( Ban Kimoon ) i UNO khonga lah ding, document le laibu sah pipi neilo in, kuamah in Zogam vai sai kei un cih daan pian in, mipite maingaploh (Discourage) nang in virus thak khat hong om leuleu ahihmanin, muhdaan them khong kikum dih ni.Zomi Freedom Movement pen Mass Movement hong suah khak ding Kawlte'n deihlo vilvel uh hi.
Leitung i et kik ciangin history, culture le gamlim khong tawi a, gam claim nilohte atamzaw lawhsam lai hi leh kilawm hi. Movement mah pan ngiatngiat a kalsuante mah alawhcing tamzaw hi.
Zudahte zong DR Chaim Weizmann ngetna tawh kituakin, WWI khitciang in leitung in hehpihhuai sa in, Africa gam Uganda lam ah Zudah gamno khat abawlsak sawm leh, Judah makai tampi a ut hangin, mipi atamzaw utlo in agamlui uh Jerusalem kiim a keugawgam thilthel pen mah khialah in, gamsung gampua pangkhawm uh a luhkhia kik uh hi.
East Timor zong atawm mahmah uh hangin, hong kipat vua le Independence ngahlawh uh hi. Indonesia tawh tehin bel
"Zasan meh" dinga zong akhamhuailo uh hi.Nungdeuh in South Sudan in ngah leuleu hi.
"Zasan meh" dinga zong akhamhuailo uh hi.Nungdeuh in South Sudan in ngah leuleu hi.
East Timor tawh etteh theih bel Tibet te hi in, tuni tan mah claim niloh lai uh hi.Holywood ah bel minthang lawh zawzen in, Tibet thu film kibawl bang tamta zawzen hi.Beijing Olympic sawng sung teng, Tibet khangno te'n Dalai Lama hawmthawh in hong kipat uh leh, Leitung attention tampi ngah in, Beijing Olympic pawipi tawh kum zalom 21 thak ah gam picing khat a ding khia ta ding, ci a P.R. China in sunmang aneih pen, Tibet khangno te'n amai uh belmang na zut sak uh hi. Tibettan Youth Congress te panlakna in Dalai Lama hun beisak cih theih phial ahihi.
Practical takin enleng, gam leitang lian pipi huam a gamlim suai in, laibu lam khatkhat gelh in hih mun pen ko a aive i cihcih pong hangin, Acre khat zong luahzo kei leng, international community i kamsiam paih cih loh, i ngah ding taktak om mello hi.Lobby bawl Zomi makaite 2 le 3 in NGO tawh kivakna nang ngah ding cihloh, tangpi tangta te sep ding omlo hi.
Lampi tuamtuam tawh i lak zawh zahzah la leng, i vaihawm zawhna ciacia ei a hilel hi.I hat leh i deih zahzah " Hiteng ko a" ci a gitsuk ding himai hi.
Tuni a Burma/Myanmar i cih zong tangthu enleng Kyaukse Tuilo Khawk 9 ( Kyaukse Ledwin 9 Khayine) tengbek ahihi.Mikang historian te'n " Myanmar asah Kyaukse gah" ci in research abawlna uh pan mukhia uh a, tua pen Kawl te'n zanuam phalo uh hi." "Myanmar asah Tagaung kah" ci in, tuni a Burma kici leitang teng pen, tangtawn a kipan "Amang" den dan in kawl mipi bumhai uh hi. Kawllo tampite in zong mumang thukim pih ta hi.
Tagaung pen Zomi te hongpia napi un " Myanmar Nationalism" ahatsak nop uh ciangin " Myanmar asah Tagaung kah" ci in hong sut zel uh hi, hong kawm zel ci zaw ding ihiam. Banghang hiam cih le Buddha behpih Abiraja innkuan te'n Tagaung ah vaihawm masa hi, ci in Kawl tangthu ah khat in zuau thu na gelh in, anungciangin nationalist ten "pasian minam" ci a mipite hangsan sak nuam uh ahihmanin kawl mipi holhthawh nangin na zangh uh ahihi. Mikang scholar atamzaw in " Tagaung a Buddha beh Abiraja te'n khua sat in, tua pan vai hawmna hong kipan hi" akici pen zuau hi, ci uh hi. Biakna pan a kideihkaih ci uh hi.
Burma nuailam alangval pen Mon, Karen te a hi a, Irrawaddy gun nitumlam siah teng pen Zomi le Arakan te a ahihi. Nisuahna lam teng Shan le Karenni/ Kayah te a hi a, Mallam teng pen Shan le Kachin te ahihi. Evidence le document zong akim a om in, leitungah ah zong tua bangmah in kigelh hi.
Abuaihuaina pen tua i gen teng khempeuh Kawl/Thai te'n Phamar/Bamar/Myan i cih minam te'n uk citciat hi. Kawl History bu teng enleng, tuhun ciangin amau pupa satsa gamh leitang bangin kampau uh a, khangthakte bang in bel ahitakpi mah sata uh hi. Zomi sunga "Khawsat natna" vei khenkhat in, khawpih tuipihte tungah kisialhsialh sangin, Kawlte kiangah va kisial le uh hoih mahmah ding hi.
Bangteng hileh laibu tuamtuam agelh i om bel ei tangpi tangte siksan ding in hoih veve hi. Agelhlai dingte zahtakhuai hi.
Document base a i claim kawmkawm in, physical taksa mahmah a zong claim ciat leng peuh, upmawh sangin na baih zaw kha thei ding hi.
Burma nuai ah Zomite pen mualmi dangte tawh tehin, literacy rate zong nasang zaw deuh i hihciangin, amau suallah khong ei a dingin peuh, a baih mahmah kha mawh dia? cih zong gen kholh theih hetloh thu khat hi.
Kum 60 sung bang vaidang sailo a, Education lam ah i pu ipa ten, hong hanciampihna te uh zong, khangthak te'n ni khat ni ciangin "Suahtakna" hong sual ding uh ahihciang, ci a foundation kician na bawlsak uh zong hi thei ahihi.
Socialist hunlai khat in Mindat khua ah Ne Win Sagopa Sein Lwin va pai hihtuak hi. Kumpi nasem le khawnu khapa teng kaikhawm in " Bang deih na hi uh hiam? " acih le " School" deihlai ung, ci in education department lamin, mipi tangin pulak hihtuak hi. Tua school deihna a kipulak leh, Sein Lwin pen hong hehlua mahmah in " School piak bel hi na ven, akah ding student ding neilai na hi uh hiam?" ci hihtuak hi.
Cihnopna ah khang masa te'n education amau hihtheih tantan nasem uh hiven, tuhun ciang education banah kal dang khat (one) bek suan sam ta lo ding i hia, acinuam i hihi.
UN le leitunga laidal siksan a kiko duaiduai loh a zong, Zomi te'n gam le lei bawl mawh ding hituanlo hi hang. Ei mahmah in semin ngah leng Vang ( Dignity) om zaw lai hi, acinuam i hihi.
No comments:
Post a Comment