Wednesday, October 31, 2012

Zomi Patent, Copy Right leh Intellectual Property


I thulu ah igen mah bangin hih article pen Zomi lasiam leh laikungpu te a ding ngim diak a kigelh ahihi. Ahizongin mipi theih ding zong apoimawh mahmah veve thute ahihi.

I gennop thu in Patent , Copy Right leh Intellectual Property thu ahihi.

Ahizongin Zomi sung dinmun en zual leng i ci masa nuam hi.

Labupi Pauno banghang zawng hiam? Thawn Kham in Malaysia a Interview ah a patauh thu banghang gengen hiam? Lengtong Sia Kam Khen in a khuasiam Pawi vai Youtube a kikhah thu banghang hum ham hiam? cihte, ahang i et ciangin Guta tamlua a i la siamte buai leh zawng lawh uh  hi i ci nuam hi. Hih pen kuapat hiam  akpi pat cih mah bangin Kawlmangte pat ahihi. CD leh DVD khong kimetlo a kicihna pen, Zomi te tawmlua akicih pong hang, tua hang hilo zaw a, free tamlua a tua hang hi zaw hi.

Banghang hiam cih abeisa kum 60 sungah Kawlgam ah Intellectual Property, Copy Rights leh Patent cihte ki zahtak saklo in, thukhun kician zong omlo ahihmanin, gamdangte la guksak, lai guksak, kumpi mahmah zong a guta penpen hi malam ahihmanin, mihingte hanciamna leh na thak bawlna peuhmah in, thaman neilo in, mi guksak tawh beimang ahihi. Tua tatdaan hoihlo leh dan leh thukhun omlo Jungle Law in Zomi leh Zogam sung asawt ciangin, hong lawh to uh a Zomi lasiam, laigelhsiam leh mipil misiamte thaman amawkna suak in, ei zong hong lawh ta uh ahihi.

Patent

Patent i cih pen na vanbawltawm, phuahtawm khat, nang phaloh a mite'n a phengzat theihloh nanga, kumpi daan leh thukhun in, hong piak na Van Tanvo ( Property Rights) ahihi. Na van bawltawm, phuaktawm khat midang in a thaangzat leh daan leh thukhun zui a gap theih, liausak theihna khuan ahihi. Na Patent pen leitungbup ah nang bek neihsa hi pah in, leitungbup huam ahihi. Gentehna khat ah na vanbawltawm khat US ah patented nabawl leh leitungbup ah akiphengzat leh daan tawh kituak a pan kila thei cihna ahihi.


Copy Rights 

Copy Right i cih pen ataktak in Tei Khuan ( The Right to Copy) cihna ahihi. Tei Khuan cih ciangin laigelh hiam, laphuah hiam a kizat kik , suahkik sak nop leh, a gelh, aphuak pa/nu pahtawina Credited piak ding cih ahihi. Gentehna in Tulaitak Irrawaddy Magazine News leh Article khenkhat Yangon base Journal khenkhat in, guksak uh a amau min kibulh uh hi. Irrawaddy pen Credit pialo in, amau gelhtawm bangin, amin uh gelh uh hi. Tua thu Irrawaddy in court ah tu'n sawm cih kiza hi. Hih pen copy rights tawh kisai, atelbaih pen dinga, i genteh pakna ahihi.


Intellectual Property

Intellectual Property cih ciangin, Lungsim ngaihsutna pan hong piangkhia, kibawlkhia khat peuh daan leh thukhun in theihpih pompihna cih ding ahihi.

Gentehna in  la, lai leh khutsiamnate ( Artistic Works), muhkhiat leh phuahthakte ( Discovery and Inventions), kammal ( words), laigualte, ciaptehna (symbols) leh  designs cih bangte ahihi. Atangpi in Patent,  Copy Rights, Trademark leh Industrial Design Right tan huam ahihi. Dann khenkhat ah Sumbawl Thusel ( Trade Secrets) zong a huam khakna om ahihi.


Kawlgamte panlakna khenkhat

Tulai in Kawlgam ah Kawl lasa leh lagelh Saung Oo Hlaing tepawl makai in lagelh leh lasate right tawh kisai nakpi in poanla uh a, saupi tung pian ta uh hi. Tua banah laigelh siam khenkhat in alaibu leh thului gelhte uh gam khangto te ah register uh a, a tanvo te uh kikem ta uh hi. Gentehna Laikungpu Muaung Thara in US Congress Library ah alaibu gelhsa khempeuh register bawl in kikem ta hi. Nunglam deuh in Yangon a a tanu khat in, apa theihloh a a laibu khat na suaksak kik sawmin, tua azak ciang, kei phallo in katu kata ahi zongin , ka laigelhte suaksak theilo ci in, a pata un hong kivau uh hi. Ahizongin bel English late guksak a, minthang keei Laypyu in owntune i sak cianga, kuaman lah hong lei nuamlo uh ci in, guktak mah zom in awng eueu lai hi. Ahihhangin, gamdang laphuak leh lasa te'n azak hun khat uh ciang bel Kawl lasiam khenkhat giautau mahmah ding uh hi.


Zogam lam panlakna

Zogam leh Zomi sungah bel laphuak leh lasiam te'n mipi tung thumna request tawh, a right uh zatak sak ding in panla uh cih ciang ahihi. ZOMUS in Patent, Copy Right leh Intellectual Property thu limtak hong kan uh henla, tua tawh kituak in member te bitna pia leh, lalam bangah khantoha lianpi hong tu'n ding ahihi..


Thukhupna

Patent, Copy Right leh Intellectual Property cihte khangtohna bulpi khat ahihman a, a ciapna leh mapatna daan a hong kigelh pak bek hi a, a thuguicing bel a kuakua in gelh tohtoh ciat huai ahihi. Mipi in  i siamna tanvo te thei phot peuhmah leng, i dal i kikep leh i khangto daan ding alampi hong dawk pan ding ahihi.

Hi thei hi leh bang Patent, Copy Right leh Intellectual Property tawh kisai Daan kician neih theih nang, ZOMUS in Union Parliament leh State Assembly palaite lobby cialpi bawl leh, phatuam mahmah ding hi.  Hih ciangciang bel Pingpei Constitution in daan bawl khuan pia nong hi. I MP te'n sep ding theilo dak hoihoi uh hi. Pingpei Constituion pen Aguhpi bek hi a, tua nuai ah nasep theih nang pen, law leh act tuamtuam innpi ah luikhia a, tua akikipsak khit teh, tua dungzui a, nasep khiat theih pan ahihi. Music lam bangah ZOMUS te bangin asep ding uh va hilh theih ahihi.

Bangteng hi leh Patent, Copy Right leh Intellectual Property cih kammalte  luikhia peuhmah phot leng i cihna ahihi.


1 comment:

Unknown said...

Informatics Outsourcing is an Offshore Intellectual Property Services company. They are providing Intellectual Property services for Bio Technology, Biochemistry, Drug Discovery, Chemistry, etc

Follow Blog on Facebook

Wal-Mart.com USA, LLC